FILM OPARTY NA PRAWDZIWYM, TRAUMATYCZNYM WYDARZENIU.
WIDZOM ZALECA SIĘ ROZWAGĘ
To był piękny dzień.
Czuło się ciepło wulkanu.
Czuło się, że ziemia jest ciepła.
Widziało się piękne kolory, różne odcienie żółtego
i ciemnopomarańczowego.
Wszystko mieniło się kolorami.
Para buchała spod stóp.
To był oszałamiający widok.
To miejsce przypominało Marsa.
Było tam dużo więcej pary, niż się spodziewałam.
Wiedzieliśmy, że jest tam
coś pięknego i strasznego, chcieliśmy to zobaczyć.
Ale nasi przewodnicy powiedzieli: „Nie zbliżajcie się do krawędzi krateru”.
Coraz bardziej się niepokoiłam.
Zwróciłam się do przewodnika
i zapytałam: „Co zrobimy w razie erupcji?
Zaczynam się trochę denerwować”.
Kocham żonę nad życie,
ale często się niepokoi.
Dlatego po prostu to zlekceważyłem.
Powiedziałem nawet: „Nie dojdzie do erupcji”.
WULKAN: EWAKUACJA Z WHAKAARI
WYSPA PÓŁNOCNA, NOWA ZELANDIA
Czy dla młodego kiwi,
istnieje lepsze miejsce?
Wzgórza, polowania, łowienie ryb.
Ocean, w którym można pływać.
Nie ma nic lepszego.
Whakatāne to piękne miasto, oferujące wiele przygód.
Jest położone na wschodnim wybrzeżu Wyspy Północnej.
Auckland jest tutaj.
A tu, na południe wzdłuż wybrzeża, jest Whakatāne.
Ludzie wymawiają tę nazwę „Łokatejn” albo „Fekatani”
czy „Łokatani” i tak dalej.
To niewielka społeczność, która ma w sercu wiele miłości.
W Whakatāne mieszka 38 000 ludzi.
Pięćdziesiąt jeden procent mieszkańców nie ma maoryskiego pochodzenia.
A 48% to Maorysi.
Nasze społeczności wzajemnie się wspierają.
Należy do nas piękny obszar,
na którym znajduje się również czynny wulkan,
Whakaari. Jest nazywany „Białą Wyspą”.
Biała Wyspa jest oddalona o ok. 48 kilometrów od wybrzeża Whakatāne.
Kiedy jedziesz wzdłuż wybrzeża
i patrzysz w dal,
widzisz na horyzoncie słupy dymu
wydobywające się z krateru.
To niesamowity widok. Surowe piękno natury.
Według naszych lokalnych wierzeń wywodzimy się z gór.
Jesteśmy potomkami Whakaari.
Obrońcami tej wyspy.
Ma niesamowitą energię i moc.
Jest też wyjątkowa z punktu widzenia turystyki.
BIAŁA WYSPA LOTNISKO
BIAŁA WYSPA – WYCIECZKI
Ludzie kochają Białą Wyspę.
Masa ludzi żyje tu z takich wycieczek.
Nasze restauracje,
nasze motele,
dosłownie wszystko, sklepy, butiki…
EKSPLORUJ
…wszystko to zależy od ludzi, których przyciągnęła turystyka przygodowa.
CHARLESON, KAROLINA POŁUDNIOWA
Nasz ślub
był idealnym, magicznym dniem.
Przez całe życie się tyle nie uśmiechałam.
Poszukuję przygód.
Ona absolutnie ich nie poszukuje.
Wolę raczej poleżeć,
zrelaksować się na plaży, coś w tym stylu.
Na miesiąc miodowy szukaliśmy rejsu.
Znaleźliśmy rejs do Nowej Zelandii. Pomyśleliśmy:
„Świetnie. Nowa Zelandia oferuje piękne widoki
i wiele atrakcji. Idealnie”.
Moja siostra i ja
lubimy wszystko, co zapewnia nam dużo adrenaliny
i pozwala czerpać przyjemność z ryzyka.
Skakaliśmy z Auckland Tower.
Uprawialiśmy rafting.
Rodzice byli na kilku rejsach,
które bardzo im się podobały, więc zaproponowali nam
rejs do Nowej Zelandii.
Podczas tego rejsu mogliśmy wybierać dodatkowe wycieczki na ląd.
Ja wybierałam wycieczkę jednego dnia,
a Matt kolejnego.
Dziewiątego grudnia wypadała kolejka Matta.
Kręci mnie wszystko, co związane z nauką. To się wydawało bardzo ciekawe.
Wulkan, na który możesz się wspiąć i zajrzeć do krateru.
WYCIECZKA NA BIAŁĄ WYSPĘ
Biała Wyspa była czymś,
czego zwykle nie daje się zobaczyć,
ponieważ to jeden z najbardziej czynnych wulkanów na świecie.
PRAWDZIWE EMOCJE
Opis wskazywał na proste przejście.
Żeby tam dotrzeć, nie potrzebujesz sprzętu wspinaczkowego.
Mieliśmy tylko dotrzeć do krateru i zajrzeć do tego niezwykłego wulkanu.
JEZIORO PARUJĄCEGO KWASU
To brzmiało ekscytująco, ale nie niebezpiecznie.
Pomyślałam: „Okej, wygląda fajnie”.
Przeczytaliśmy opis i pomyślałam: „W porządku”.
Mieszkamy w Hamilton na Nowej Zelandii,
jestem pastorem.
Moja córka uczyła się o geologii i aktywności wulkanicznej.
Powiedziałem jej: „Powinniśmy jechać, dopóki mamy taką możliwość”.
Na moje pięćdziesiąte urodziny
zrobiła mi niespodziankę i dała mi bilety na wycieczkę do Whakaari.
DZIEWIĄTY GRUDNIA 2019
W poniedziałek rano panuje spokój.
Nie ma zbyt dużego ruchu.
Dotarliśmy do biura firmy wycieczkowej,
przeczytaliśmy dokumenty i poproszono nas o wpisanie danych kontaktowych
i danych naszych krewnych.
Wiedziałem, że jest ryzyko i byłem tam z córką,
nie zamierzałem jej narażać.
W żadnym momencie nie obawiałem się tego, co planowaliśmy.
Dzień dobry!
Tego dnia kilka stateczków płynęło na Białą Wyspę,
my byliśmy w Phoenix.
Opuściliśmy nabrzeże
i płynęliśmy rzeką przez pięć czy dziesięć minut.
Przekraczasz rzekę i wypływasz na otwarty ocean.
A stamtąd na Białą Wyspę.
Opuściliśmy statek wycieczkowy koło dziewiątej rano.
Jechaliśmy autobusem przez godzinę do Whakatāne,
do portu, z którego mieliśmy wyruszyć razem z 40 innymi turystami.
Wsiedliśmy do Te Puia,
przewodnik mówił, że jest nowy.
Kupili go w tamtym roku.
Na pokładzie Te Puia było czterech przewodników.
To byli miejscowi z Whakatāne,
cieszyli się, że mogą nam opowiedzieć o historii Białej Wyspy.
Rankiem 9 grudnia
przewodnikami byliśmy ja, Hayden, Tipene i Jake.
Przygotowaliśmy statek i wyruszyliśmy, tak jak każdego innego dnia.
Kiedy zbliżymy się do brzegu, zwiedzimy wewnętrzny obszaru krateru.
Zwiedzanie potrwa około godziny, półtorej.
Mój młodszy brat Hayden kochał przyrodę,
uwielbiał lato.
W 2009 roku został przewodnikiem i oprowadzał po Whakaari.
Hayden szczegółowo opisywał w dzienniku każdą wycieczkę na Białą Wyspę,
a odbył ich 1111.
To niesamowite.
Nie wiedziałem, że to była 1111. wycieczka Haydena na wyspę.
Hayden to jeden z przewodników o najdłuższym stażu.
Pomagał mnie szkolić,
a po pracy chodziliśmy do miejscowego klubu wędkarskiego
albo jeździliśmy na wycieczki do wodospadów Tarawera.
Zawsze był gotów na przygodę.
Przyroda stała się jego wielką pasją.
Nie tylko Whakaari i nie tylko wulkan.
WHAKAARI / BIAŁA WYSPA
Podmuchy wiatru były potężne, a fale naprawdę spore.
Wielu nieszczęsnych pasażerów
przeniesiono na rufę Te Puia,
ze względu na chorobę morską.
Siedzieliśmy z moimi bliskimi…
nie nabijaliśmy się, ale trochę się śmialiśmy,
uśmiechaliśmy się do siebie. Dobrze czuliśmy się na wodzie.
Podobały nam się te fale.
Nie mieliśmy pojęcia, jak wzburzone będzie morze.
Spędziliśmy na statku z półtorej godziny.
Przynajmniej siedem czy osiem osób wymiotowało,
bo cały statek unosił się w górę, a potem opadał.
Najpierw widzieliśmy ocean, potem niebo i znów ocean i niebo.
Sama prawie zwymiotowałam.
Trzymałam się tak za brzuch.
W jedną stronę płynie się półtorej godziny.
Czasem morze bywa naprawdę wzburzone,
okropne. Jeśli nie jesteś przyzwyczajony,
szybko dostajesz choroby morskiej.
Była jeszcze jedna opcja.
Można było lecieć helikopterem, lot trwał tylko 20 minut.
Tego dnia
obudziłem się zdenerwowany, stresowałem się.
To był pierwszy dzień, kiedy mogłem samodzielnie latać z pasażerami.
Przyleciałem do Nowej Zelandii, by wyrobić licencję pilota.
Szukałem dobrego miejsca do nauki latania.
Kiedy było ładnie,
startując z nabrzeża, widziało się Białą Wyspę.
Leciało się prosto do celu.
A tego dnia warunki były idealne.
Kiedy Phoenix podpłynął do wyspy,
załoga zaczęła przygotowywać nas do wyjścia na ląd.
Moja córka powiedziała: „Chodź, chcę być pierwsza na wyspie”.
Rozpoczęła się wycieczka
i powoli posuwaliśmy się naprzód.
Było dwóch przewodników, pierwszy szedł przodem,
a drugi na końcu. Grupa szła pomiędzy nimi.
To jak scena z Parku Jurajskiego.
Tak wygląda, gdy nadlatujesz.
Pierwsze lądowanie na Białej Wyspie było dla mnie jak lądowanie na Księżycu,
bo krajobraz wydaje się wręcz nierealny.
Po wylądowaniu przekazałem zasady bezpieczeństwa.
Ruszyłem na piechotę w stronę krateru.
BRIAN JEZIORO WULKANICZNE
Większość wulkanu znajduje się pod wodą,
widać tylko jego czubek.
Biała Wyspa to stratowulkan.
Po erupcji nie ma strumieni lawy jak w przypadku wulkanów na Hawajach.
Pojawiają się kolejne warstwy skał
oraz pył. To wszystko idzie w górę.
Kiedy Te Puia podpłynęła do wyspy,
przesiedliśmy się do małych pontonów.
To po prostu gumowe łodzie.
Można nimi szybko dotrzeć do wyspy.
Trwa to z minutę czy dwie.
Dopłynęli do rozklekotanego cementowego pomostu,
z metalową drabiną.
Fale rozbijały się o plażę
i obmywały brzeg, przez co bryza miała zapach soli.
Unosił się tam też
mocny zapach siarki… wręcz smród.
Wszystko było jałowe. Ani śladu życia.
Kiedy zeszliśmy z pomostu i się rozejrzeliśmy…
Miałem pewne wyobrażenie wulkanu, ale to miejsce
wyglądało inaczej.
Żadnej lawy. Tylko masa pary.
To było bardzo piękne,
ale miałam poczucie, że jesteśmy na pustkowiu.
Podzieliliśmy się na grupy.
Moimi przewodnikami byli Hayden i Tipene.
Tipene chyba się uczył, Hayden go szkolił.
Tipene był bardzo dociekliwy.
Wiecznie zadawał pytania.
Był dumnym Maorysem.
Cieszył się z tej pracy.
Lubił krążyć po statku, rozmawiać z ludźmi.
Uwielbiał opowiadać im historie,
maoryskie mity i legendy.
Tego dnia w ogóle nie miał pracować.
Mieliśmy iść na zakupy.
Ale wezwano go, żeby kogoś zastąpił, więc pojechał do pracy.
Przewodnicy, piloci i kapitanowie
znajdą każdą skałę na wyspie.
Znają Whakaari lepiej niż ktokolwiek inny.
No dobrze! Witajcie na Białej Wyspie.
Będę dziś waszym przewodnikiem podczas zwiedzania wyspy.
Dali nam kaski z paskami pod brodą
i dali nam respiratory.
Pójdziemy w górę tamtym zboczem,
aż do głównego krateru.
Staniemy w paru ciekawych miejscach.
Opowiem wam o wyspie.
Jeśli wszyscy są gotowi,
zaczniemy teraz wycieczkę.
Pierwsza grupa wyruszyła szybko,
po szkoleniu z zasad bezpieczeństwa.
Nasza grupa wciąż się zbierała.
Do czego służą?
Będziecie je ssać,
to pomoże wytwarzać ślinę.
Gdyby dym podrażnił wam gardła,
to wam pomoże. Nie będziecie tak kaszleć.
Trasa wokół wyspy to pętla. Zaczynasz na plaży.
POMOST, PHOENIX, TE PUIA
Po dotarciu do krateru
zawracasz i okrążasz wyspę.
JEZIORO WULKANICZNE
Na koniec docierasz do punktu wyjścia.
HELIKOPTER
Na wyspie jest sporo gazu, który usiłuje znaleźć ujście.
Wydostaje się on
w błotnistej substancji.
Słychać rodzaj bulgotania.
Siarka wydostaje się razem z parą.
Krystalizuje się, zapada
i formuje strukturę podobną do komina na domu.
Nazywamy to siarkowym kominem.
Krajobraz składa się ze skał, pyłu i błota.
Pośród tych szarości
rozsiane są złoża siarki
w niesamowitym, jaskrawożółtym kolorze.
Białe kryształy zdają się błyszczeć w promieniach słońca.
Czujesz ten bezkres
i potęgę miejsca, w które wkraczasz.
Przebłysk matki natury
w jej najpiękniejszej, ale też najgroźniejszej postaci.
Przewodnik mówił, że jezioro ma zwykle piękny, niebieskawo-zielony odcień,
ale tego dnia było białe, prawdopodobnie w wyniku
jakiegoś rodzaju nocnej aktywności,
za sprawą której pył opadł na jezioro.
To się chyba często zdarza,
a przewodnicy znali się na rzeczy, więc byłem spokojny.
Ruszyliśmy w stronę krateru.
Co kilka metrów zatrzymywaliśmy się, żeby zrobić zdjęcia.
Zapytałam naszego przewodnika:
„Kiedy była ostatnia erupcja?
Zaczynam się trochę niepokoić”.
Odpowiedział, że doszło do erupcji w 2013 i 2016 roku.
Odpowiedziałam: „Jest koniec 2019 roku i naprawdę zaczynam się martwić”.
Hayden wspomniał, że na wyspie jest drugi stopień zagrożenia.
Nie wyjaśnił, co to oznacza.
Zaniepokoiło mnie, że powiedział, że to podwyższone zagrożenie.
Stopień pierwszy, drugi, niewiele to znaczyło.
Przy pierwszym niewiele się dzieje, drugi to podwyższona aktywność,
a trzeci stopień to erupcja…
Między poziomem pierwszym a trzecim była spora rozpiętość.
Wróciliśmy do punktu, z którego wyruszyliśmy.
Wsiedliśmy na pokład Phoenixa i przygotowywaliśmy się do odpłynięcia.
Zaczęliśmy rozmawiać z jednym z przewodników
o tym,
że dotąd aktywność wulkaniczna na Białej Wyspie trwała w nocy,
pod nieobecność ludzi.
KAMERA WULKANICZNA GEONET 7 SIERPNIA 2012
Tak jakby wulkan był uprzejmy wobec odwiedzających.
„Wybuchnę, kiedy was nie będzie”.
Gdy opuściliśmy wyspę i ruszyliśmy w drogę powrotną, spojrzałem na krater.
Widziałem grupę z drugiego statku.
PO TYM, JAK PHOENIX ODPŁYNĄŁ, NA WYSPIE POZOSTAŁO 47 OSÓB.
Zawsze fajnie było podchodzić do krateru
i słyszeć, jak ludzie wzdychają i mówią:
„O rany” albo „Boże, to niesamowite”,
a potem zaczynają robić zdjęcia.
Geolodzy przyjeżdżali, żeby dokładnie mu się przyjrzeć.
Był też przeciwległy biegun:
„Chcę tylko zdjęcie krateru na Instagram”.
Dotarliśmy do krateru
koło 14.00.
Patrzyliśmy w dół, na tę nieskończoną otchłań pełną pary.
Ten widok onieśmiela.
Pozwolili nam jeszcze
zrobić sobie zdjęcia na tle krateru.
Zauważyłem, że inny statek, Phoenix, właśnie opuścił wyspę.
Posiedzieliśmy tam jeszcze parę minut
i ruszyliśmy w dół.
Pomyślałam: „Dobra, schodzimy na dół.
Wycieczka zaraz się skończy”. Poczułam pewną ulgę.
Przypłynęli statkiem wycieczkowym,
więc mieliśmy mało czasu.
Schodziliśmy dość szybko. Zmierzaliśmy w kierunku pomostu.
Druga grupa była jakieś dziesięć minut za nami.
My oddalaliśmy się od krateru, a Hayden się do niego zbliżał.
Droga powrotna z krateru to pętla,
do plaży idzie się stamtąd jakieś 500 metrów.
Tego dnia miałem czworo pasażerów, dwie pary.
To tam minęliśmy grupy,
które szły w kierunku krateru.
Rozpoznałem Haydena, przywitałem się z nim…
Szedł w stronę krateru razem ze swoją grupą.
Dotarliśmy do kwaśnego jeziora.
Widzieliśmy bulgoczącą ciecz pośród obłoków pary,
która docierała do naszych twarzy.
Hayden powiedział, że możemy tam zostać dwie, góra trzy minuty,
tyle żeby dobrze się przyjrzeć i zrobić trochę zdjęć.
Związki chemiczne, które uwalniały się tam na szczycie,
były dużo groźniejsze.
Wszyscy chcieli zrobić zdjęcie.
Nadszedł czas, żeby ruszać. Szliśmy w kolumnie.
Moja siostra szła z przodu, z Haydenem.
Ja byłem z rodzicami gdzieś pośrodku.
W połowie drogi do pomostu były dwa strumienie,
spływające z różnych części wyspy.
Przewodnicy kazali nam stanąć
i wsadzić palce do wody,
a potem jej spróbować. Czuło się różne minerały.
Po spróbowaniu wody stałem tyłem do krateru.
Jeden z turystów powiedział: „Patrzcie na to”.
Odwróciliśmy się i zobaczyliśmy ciemną chmurę unoszącą się znad wulkanu.
Nie wyglądało to niepokojąco. Zrobiłem nawet zdjęcie.
GODZINA 14.11
To wyglądało jak dym z komina. Bezgłośny.
Odwróciliśmy się i zobaczyliśmy coś w rodzaju czarnych fajerwerków
albo Dementora z Harry’ego Pottera, z długim czarnym ogonem.
Szybko wyjęliśmy telefony i zaczęliśmy robić zdjęcia.
Po chwili rozległ się głośny huk,
a po nim grupa skał została wyrzucona w powietrze.
To wszystko zaczęło przybierać na sile, skala tego zjawiska narastała.
Od razu wiedziałam,
że jest źle, że musimy uciekać.
Odwróciłam się i zobaczyłam pióropusz.
Był już wyższy niż Biała Wyspa.
Od razu zrozumiałam, co się dzieje.
Mój mózg po prostu… wariował.
Działał na najwyższych obrotach, żeby określić, co robić.
Za mną
Kelsey zawołała po prostu: „Uciekajcie!”. Zaczęło się.
- Biegnijcie! - Naprzód!
Annie!
NAGRANIE Z TELEFONU JEDNEGO Z OCALAŁYCH
Byłam przerażona. Ziściły się moje największe koszmary.
Na przedzie Hayden krzyczał, żebyśmy biegli.
Wybuchła panika
i wszyscy zaczęliśmy biec, ile sił w nogach.
Tuż za mną biegli rodzice.
Czuliśmy, jak cień wybuchu rośnie za naszymi plecami.
Zdołaliśmy schronić się
za dużymi skałami. Chwilę później pochłonęła nas chmura pyłu.
To była mroczna pustka.
Słyszeliśmy tylko dudnienie i ryk.
Na tamtym etapie nic już nie mogłem zrobić.
Płynęliśmy do kolejnej zatoki, za załomem klifu,
kiedy nastąpiła erupcja.
O mój Boże. O nie.
Patrzę, jak dym idzie w górę. To piękny widok.
Biel jest czystą bielą, czerń jest naprawdę ciemna.
To niezwykła chwila.
W ciągu kilku sekund to, co wydawało się piękne, stało się ponure.
Chmura pyłu zaczęła spływać po zboczu.
Załoga zrozumiała, co się wydarzyło.
Statek gwałtownie przyspieszył.
Wciąż byliśmy na zewnątrz. Załoga kazała wszystkim wejść pod pokład.
Wszyscy do środka!
- Do środka, szybko! - Już!
Jezu!
POMOST
Schodziliśmy w stronę wybrzeża, gdy jeden z pasażerów zapytał:
„Powinniśmy biec?”. Spojrzałem przez ramię
i zobaczyłem potężną erupcję.
Pamiętam, że nad lewym ramieniem
zobaczyłem rodzaj mknących ku nam pocisków.
Tak jakby unosiły się na setki metrów
i się nie kończyły.
Spojrzałem na helikopter,
który stał jakieś 300-400 metrów ode mnie.
Nie było takiej opcji.
Drugą opcją było schronienie się w wodzie.
Kazałem im biec w stronę wody.
Dotarłem na nabrzeże i po prostu wskoczyłem do wody.
Wstrzymywałem oddech tak długo, jak potrafiłem.
Zapanowała ciemność.
NAGRANIE AUDIO Z TELEFONU JEDNEGO Z OCALAŁYCH
Kawałki skał uderzały we mnie i odbijały się od mojego kasku.
Nigdy w życiu nie widziałem takiej ciemności.
Nigdy nie doświadczyłem tak absolutnej ciemności.
Jeśli zdarzyło ci się cokolwiek czytać o spływach piroklastycznych, wiesz,
że ludzie nie przeżywają.
Wiedziałam, jakie mamy szanse na przeżycie.
Mogliśmy się tylko schronić i trzymać kciuki.
Przycisnęłam mocniej okulary i maskę gazową i nie puszczałam.
Słyszałam krzyki innych ludzi.
To było potworne.
Czułem się tak, jakby płonęły mi plecy.
Miałem tak poparzone ręce i nogi, że nawet ich nie czułem.
Matt powiedział: „Przepraszam, Lauren”.
Pękało mi serce.
Trzymałam go za rękę, bo byłam przekonana,
że tam zginiemy. Chciałam tylko, żeby znaleziono nasze ciała obok siebie.
Ten zapach był przytłaczający.
Nie dało się znieść tego gorąca.
Rozgrzana para paliła mnie żywcem.
Starałem się w ogóle nie oddychać.
Nie otwierałem ust, nie otwierałem oczu.
Próbowałem przyjąć pozycję embrionalną, żeby moje plecy przyjęły uderzenie.
Pod wodą panuje cisza.
Czekasz, aż znów pojawi się światło.
Nie wiesz, kiedy to się skończy,
bo nie ma światła, nie ma niczego.
W pewnej chwili pojawiła się odrobina światła.
Pomyślałem: „Dzięki Bogu”.
Zacząłem płynąć w jego stronę, ale zniknęło.
Mówię Mattowi, że go kocham. Wykrzykuję to co dziesięć sekund.
„Kocham cię”.
Słyszę tylko, jak krzyczy z bólu.
Nigdy nie słyszałam, żeby tak krzyczał.
Ten ból był rozdzierający. Przepaliło mi ubrania.
Cała erupcja trwała dwie, trzy minuty.
To były dwie najbardziej przerażające minuty mojego życia.
Myślałem: „To tyle.
To mój ostatni dzień na tej planecie. Zginiemy w czasie miesiąca miodowego”.
Wyjrzałem przez okno
i już w ogóle nie widziałem wyspy. Zniknęła.
Czas płynął wolniej.
Zawsze powtarzałem: „Gdyby coś mi się stało,
miałem dobre, pełne życie
i jestem zadowolony z tego, do czego doszedłem”.
Ale wtedy zrozumiałem: „Nie, nie jestem jeszcze gotów odpuścić.
Chyba będę nadal próbował
wyjść z tej sytuacji z życiem”.
Pył zaczął osiadać na powierzchni wody,
znów pojawiło się światło i właśnie wtedy wypłynąłem.
Spojrzałem za siebie, w stronę wyspy.
Było nadal widać duże ilości pyłu w powietrzu,
opadającego na wyspę.
Najpierw wykrzyczałem imię Lauren.
Byłem w fatalnym stanie i bałem się, że zginęła.
Pamiętam, że strasznie się bałem.
Już dobrze.
Wszystko w porządku.
W końcu…
poruszyła się i powiedziała: „Tu jestem”.
Nigdy w życiu nie czułem takiej ulgi.
Gdybym ja przeżył, a ona nie, to byłby mój największy koszmar.
To byłoby najgorsze.
Nie mógłbym sobie tego wybaczyć.
Kiedy erupcja minęła,
chyba pod wpływem szoku, wstałem i przeszedłem parę metrów.
Byliśmy niedaleko kwaśnego jeziora.
Słyszałem krzyki, wrzaski i płacz.
Widziałem ludzi, którzy tarzali się po ziemi.
Bardzo cierpieli, to był straszny widok.
Sytuacja powoli się uspokajała, w końcu wszystko ucichło.
Panowała cisza. Pomyślałam:
„Teraz albo nigdy”.
Wstałam i zaczęłam krzyczeć, żeby ruszyli za mną,
a potem ruszyliśmy w stronę pomostu.
Mnie fizycznie nic nie dolegało.
Ale wszyscy, którzy zostali na wyspie, byli w złym stanie.
Nikt nie zdołał uciec przed tą parą.
Para miała około 200 stopni Celsjusza.
Wychodzisz z czegoś takiego jak ugotowany kurczak,
mówiąc dość brutalnie.
Spojrzałem na swoją rękę
i zobaczyłem, że skóra z niej zwisała.
Wiedziałem, że jest ze mną źle i że z nią też jest źle.
Myślałem tylko o jednym: „Musimy natychmiast uciec z tej wyspy”.
Biegnijcie, proszę!
Ciężko mi się szło.
Kilka razy upadałam.
Matt był dużo bardziej poparzony,
bo miał na sobie dużo mniej ubrań, ale mimo to mi pomagał.
To była czysta adrenalina.
Wiedziałem, gdzie mniej więcej jest pomost i zmierzałem w tamtą stronę.
Zobaczyłem jedną z grup, zmierzającą w stronę nabrzeża.
Zaczęli się tam gromadzić.
Około dwudziestu osób czekało na ratunek.
Nie wiedziałem, że to zrobimy,
ale kapitan zawrócił w kierunku miejsca,
z którego przypłynęliśmy.
Zmierzając w tamtą stronę,
wpłynęliśmy w chmurę pyłu i zrobiło się ciemno.
Chryste.
Straż przybrzeżna Whakatāne, tu Phoenix, odbiór.
3 MINUTY PO ERUPCJI
Usłyszałem wezwanie znajomego kapitana,
wydawał się bardzo wzburzony.
„Na wyspie są ludzie, doszło do erupcji”.
W jego głosie słychać było napięcie, to brzmiało poważnie.
STRAŻ PRZYBRZEŻNA
Rozdzwoniły się telefony.
Przebiegłem przez parking nad rzekę, skąd było widać Białą Wyspę.
Nad wyspą unosiła się wielka chmura,
która była coraz większa.
O Boże.
Już po pięciu minutach
zapytał, gdzie jest pomoc.
Widać było, pod jaką muszą być presją.
Proszą o pomoc,
a po paru minutach pytają: „Gdzie pomoc?”.
POLICJA
Po drugiej ktoś przyszedł na komisariat
i powiedział nam, że trwa erupcja Whakaari.
Nie mieliśmy widoku na samo Whakaari, ale nad wzgórzami
widzieliśmy dość imponującą chmurę.
Ktoś z personelu powiedział: „Są tam kamery.
Sprawdźmy kamery”.
Zobaczyliśmy cztery małe kropki,
ale wiedzieliśmy, że to ludzie.
Dopiero wtedy uświadomiliśmy sobie, że są tam ludzie.
Pracowaliśmy.
Mieliśmy deadline.
Usłyszeliśmy syreny i zaczęliśmy się zastanawiać: „Co się dzieje?”.
Pojechałam do rezerwatu Mataatua,
stanęłam i przebiegłam przez wielką łąkę.
Wiedzieliśmy, że coś jest nie tak.
Pióropusz był większy niż zwykle.
Ludzie po prostu obserwowali erupcję Whakaari.
Byłam w domu i zobaczyłam tę wiadomość.
Ludzie zaczynali gromadzić się u mnie w domu…
a ja próbowałam
jakoś to sobie poukładać.
Zastanawiałam się…
Byłem na maoryskim pogrzebie
i czułem w tej energii,
że coś było nie tak.
Wyjrzałem i zobaczyłem dym.
To nie była normalna chmura wulkaniczna nad Whakaari,
była bardzo ciemna i gęsta.
Kiedy zrozumiałem, że to się dzieje naprawdę, zacząłem płakać.
POLICJA
Na początku nie było wiadomo, kim są turyści,
którzy popłynęli na wyspę,
i kto ich tam zabrał.
Byliśmy jednak pewni,
że w chwili erupcji na wyspie byli ludzie.
Przesłaliśmy wezwanie straży przybrzeżnej Whakatāne,
a oni wyruszyli w stronę Białej Wyspy.
Tyle że płynie się tam półtorej godziny.
To było frustrujące, bo musieliśmy…
Żebyśmy mogli dotrzeć tak daleko,
musi minąć trochę czasu.
Na Białą Wyspę wyruszyły też helikoptery ratunkowe z Auckland.
Były też śmigłowce pogotowia ratunkowego.
Helikoptery Westpac Rescue.
Prowadzą poszukiwania i akcje ratunkowe,
mają niezbędny sprzęt i środki,
ale też byli jakąś godzinę drogi od wyspy.
- Tam są ludzie. - Patrz na statek.
Kiedy wróciliśmy do zatoki,
wszystko było pokryte szarym pyłem.
Twój mózg nie może przetworzyć tego, co widzisz.
Moją uwagę przyciągnął helikopter.
O cholera, patrzcie na helikopter.
Widziałem wyraźnie, że został zepchnięty do tyłu.
Zepchnęło go z lądowiska, a śmigła były wygięte.
Po raz pierwszy uświadomiłem sobie,
jaka potęga została wyzwolona podczas erupcji.
Przypomniałem sobie, że zrobiłem trzy czy cztery zdjęcia
kilka minut po tym, jak opuściliśmy pomost.
Jeśli uważnie się przyjrzeć,
widać małe kropeczki, ludzi tuż nad kraterem.
Moja grupa wciąż była blisko krateru.
Byliśmy 100-150 metrów
od miejsca erupcji.
Po swojej lewej widziałem rodziców.
Ojciec siedział, walcząc z maską gazową.
Siostry wtedy nie widziałem.
Widziałem matkę…
Po prostu tam leżała, nie poruszała się,
w żaden sposób się nie komunikowała.
Było tam tylu ludzi…
Wyspa nadal wypuszcza parę z jeziora wulkanicznego.
Widzimy ludzi na pomoście.
Widzę minimum 16 osób.
Boże, są pokryci pyłem.
Boże. Tam.
Gdy tylko zobaczyliśmy, jak potężna była erupcja,
zmienił się nasz cel.
Chodziło teraz o to, by pomóc tym ludziom.
Na tamtym etapie musiałem podjąć decyzję.
Czy mam płynąć do statku i zadbać o siebie,
czy wrócić i spróbować im pomóc?
To chwila próby i robisz, co możesz.
Popłynąłem na nabrzeże i zacząłem pomagać ludziom.
Wszyscy wpadli w popłoch i próbowali wsiąść do pontonu.
Nie wiedzieliśmy, czy to nie była tylko pierwsza erupcja przed tą główną.
Na pomoście zapanował chaos. Musieliśmy uciec z wyspy.
Mogę skoczyć.
Czekajcie!
- Pomocy! - Zaczekajcie!
Próbowaliśmy wsiąść do pontonu,
który podpłynął jako pierwszy, ale ludzie wepchnęli się przed nas,
więc przy drugim chwyciłem drabinkę, żeby wsiąść
i po prostu wślizgnąłem się bezwładnie do łodzi.
Dobra.
Nie dotykajcie mnie,
nie dotykajcie.
Wciąż panował chaos,
ludzie próbowali wskoczyć,
więc trzeba było ich trochę odpychać.
Pamiętam, jak chwytałem ich za ręce, żeby pomóc im wsiąść,
a ich skóra zostawała mi w dłoniach.
To było jak w czasie wojny.
O Boże.
- O rany… - Dawaj.
- Pomocy! - Pomocy!
Ponton dotarł do Phoenixa,
a przewodniczka wyciągnęła trzy czy cztery apteczki.
Widziałem, że była zdenerwowana,
a ponieważ stałem blisko, zapytałem:
„Mamy z córką przeszkolenie z zakresu pierwszej pomocy,
czy możemy pomóc?”.
Odpowiedziała: „Przyda się każda pomoc”.
Sięgnąłem po apteczkę
i poszedłem na rufę.
Pierwsi ocalali
wsiadali na pokład.
Urządziliśmy triaż,
sadzaliśmy ich i próbowaliśmy
ukoić ich ból, polewając oparzenia zimną wodą.
A oni wrzeszczeli: „Zabierzcie mnie stąd”.
Łodzie już tu są!
- O Boże. - Twój silnik.
Mieli poparzone od 45% do 80% powierzchni ciała, niektórzy nawet 100%.
Przeżywalność powyżej 45% znacząco spada.
Wiesz, że masz do czynienia z ludźmi…
którzy umrą w ciągu kolejnej godziny, w drodze na brzeg.
To była… trudna sytuacja.
Statek był przepełniony.
Musieliśmy wrócić tak szybko, jak mogliśmy.
KILKU CZŁONKÓW ZAŁOGI PHOENIXA POZOSTAŁO NA WYSPIE,
ŻEBY SZUKAĆ OCALAŁYCH.
STATEK ROZPOCZĄŁ 90-MINUTOWĄ DROGĘ POWROTNĄ.
30 MINUT PO ERUPCJI
Odebrałem telefon od żony.
Powiedziała: „Nad Whakaari unoszą się kłęby dymu,
wszystko okej?”.
Odpowiedziałem: „Chyba tak. Nic nie słyszałem,
ale myślę, że Hayden
dałby nam znać”.
Spojrzałem na ocean,
a na niebie był wielki pióropusz dymu.
Jechałem wzdłuż wybrzeża,
kiedy nagle zauważyłem wielki pióropusz,
większy i zdecydowanie ciemniejszy niż zwykle.
Spojrzałem na niego i pomyślałem: „Coś tam się dzieje”.
Volcanic Air odebrało wiadomość, że doszło do erupcji.
Mogłem to obejrzeć na jednej z kamer
ulokowanych na wybrzeżu Whakatāne.
KAMERA WULKANICZNA GEONET 9 GRUDNIA 2019
Stało się jasne,
że nie można było siedzieć z założonymi rękoma.
Wiedzieliśmy, że są tam ludzie.
Mieliśmy środki i możliwości, by pomóc.
Tak należało zrobić i tak zrobiliśmy.
Tak jak zwykle,
kiedy przychodzi do podejmowania decyzji,
albo coś robisz, albo nie. Ja zrobiłem.
Zadzwoniłem do Tima i powiedziałem: „Lecę”.
Odpowiedział: „Widzimy się na miejscu”.
Zadzwoniłem do swoich dwóch doświadczonych pracowników.
Poprosiłem: „Przygotujcie helikopter,
zatankujcie go, zbierzcie sprzęt, który może się przydać,
dodatkowe maski i trochę wody”.
Zaczęli działać i parę minut później wystartowałem.
40 MINUT PO ERUPCJI
W radiu było słychać rozmowy
i nagle usłyszałem głos Johna Funnella.
Właśnie latałem
nad Whakatāne swoją awionetką,
testowałem nowy sprzęt.
Wtedy usłyszałem, jak Mark Law apelował w radiu o wsparcie.
Potrzebowaliśmy kogoś, kto kołowałby nad nami i byłby stacją przekaźnikową,
umożliwiałby komunikację,
bo na Białej Wyspie był bardzo ograniczony zasięg.
Nie ma tam radia, żadnego systemu radiowego.
Zgłosiłem się do pomocy.
Miałem masę paliwa i mogłem tam dotrzeć.
Nawet nie pomyślałem, że mógłbym nie polecieć.
Ofiary leżały na pokładzie,
na dziobie, na rufie.
Wypełnialiśmy swoje zadania i pomagaliśmy ludziom.
Każdy na statku pomagał.
Mieliśmy do czynienia z rękami bez skóry,
nogami, twarzami, ale oparzenia były dużo poważniejsze.
W tamtej kluczowej chwili pomyślałem:
„Co może oparzyć cię przez ubranie,
ale go nie spalić?”.
Zrozumiałem, że para dokonała obrażeń dużo gorszych niż te, które widzieliśmy.
Nie było miejsca pod pokładem.
Płynęliśmy na dziobie statku,
oblewała nas słona woda, czuliśmy zimne powietrze i słońce.
To była koszmarna podróż.
Ciągle patrzyłam na horyzont i zastanawiałam się:
„Dlaczego jeszcze nie dotarliśmy? Minęły już długie godziny”.
Było słychać, że statek jest przepełniony.
Więc myślałam: „Płyń dalej, Phoenix”.
Na pokładzie Phoenixa przebywało 26 rannych
i ciężko rannych.
Wtedy pomyślałem:
„Cholera. Jest jeszcze masa ludzi, którym trzeba pomóc”.
21 OSÓB POZOSTAŁO W POBLIŻU KRATERU, NAJBLIŻEJ MIEJSCA ERUPCJI.
Byłem w pobliżu kwaśnego jeziora.
Siedziałem tam, kołysząc się z bólu.
Czułem mrowienie w całym ciele. Widziałem, że moje ramiona
pokryte są szarym pyłem.
Myślałem: „Umrę tu, to koniec”.
Siedziałem pośród minimum sześciu osób.
Nie żyły albo umierały.
Głosy powoli milkły.
Krzyki stawały się rzadsze.
Płacz stawał się cichszy.
Wiedziałem, że masz największe szanse na przeżycie,
jeśli otrzymasz pomoc medyczną w ciągu pierwszej godziny.
Siedziałem przez pół godziny,
po czym zrozumiałem, że nikt się nie pojawi.
Nagle coś mnie tknęło.
„Wstań i szukaj pomocy”.
Wstanie i zostawienie moich rodziców
było najtrudniejszą rzeczą, jaką kiedykolwiek musiałem zrobić.
Kiedy już znalazłem siłę, ruszyłem przed siebie. Nie szedłem,
tylko kuśtykałem. Parłem naprzód.
Po piętnastu, dwudziestu minutach
ludzie zaczęli krzyczeć:
„Potrzebuję wody!”.
Zrobiliśmy, co mogliśmy, z Mattem i Lauren.
I z ludźmi z przodu.
To, co miałem w apteczce,
było dużo mniej istotne niż sam pojemnik.
Wyrzuciłem wszystko ze środka i wypełniłem go wodą.
Zaczęliśmy oblewać zimną wodą ich ręce
i wszystko, co było na wierzchu.
Wszyscy wydawali okrzyki ulgi.
Robiliśmy wszystko, co mogliśmy.
Kilka razy mówiono mi:
„Musisz usiąść,
pewnie masz w płucach dużo pyłu”.
Ale ciężko usiąść w takiej sytuacji.
Po prostu działasz dalej.
Owinęli mnie kocem, żebym nie marzła,
a Geoff Hopkins ogrzewał mnie nawet własnym ciałem.
Powiedziała: „Nie przeżyję.
Nie dam rady”.
„Przeżyjesz. To nie jest koniec twojego życia.
Masz przed sobą wiele lat”.
Poprosiła, żebym potrzymał ją za rękę,
ale była tak poparzona, że nie mogłem.
Nie jestem szczególnie religijna, ale modliłam się do Boga,
by ukrócił moje męki,
żebym nie musiała już cierpieć. I wtedy straciłam przytomność.
Ciężko mi się oddychało.
Miałem ciężkie nogi.
Każdy krok wymagał wysiłku…
Przypomniałem sobie, że podczas szkolenia z zasad bezpieczeństwa
Hayden kazał nam podążać na plażę wzdłuż strumienia.
Zobaczyłem strumień, który musiałem przekroczyć.
Był bardzo gorący, płonął, więc musiałem nad nim przeskoczyć.
Marzyłem o tym, żeby usiąść.
Wiedziałem, że jeśli zrobię sobie przerwę, więcej już nie wstanę.
Dolatując do wyspy, zobaczyłem,
że wciąż unosiły się tam ogromne ilości pyłu.
Cała kolumna pyłu i pary.
Pomyślałem: „Dobra, rozejrzę się”.
Wleciałem do krateru.
Pamiętam, że spojrzałem w dół i pomyślałem: „To wygląda jak człowiek.
Jest ich więcej.
To chyba siedzący facet”.
I pomyślałem: „Zaraz, jest ich więcej”.
Próbowałem lecieć z dwoma radiami i telefonem komórkowym.
Starałem się lecieć pod wiatr, w stronę chmury pyłu,
w tę i z powrotem.
Wiedziałem, że musimy przekazać władzom informację o tym,
jak poważna jest sytuacja, tak żeby mogli przygotować plan
i odpowiednie środki.
Powiedziałem do Marka: „Musimy poznać liczbę ofiar
i liczbę rannych”.
Próbowałem lądować w kilku miejscach, ale było za dużo pyłu.
Znalazłem jedno z drewnianych lądowisk,
ruszyłem tam
i zanurkowałem.
Po wylądowaniu nie wyłączyłem silnika. Chwyciłem maskę i wyskoczyłem.
Dostrzegłem ślady stóp przy strumieniu.
Planowałem lądowanie,
nad wyspą unosiła się masa pyłu.
Trzeba było dobrze zaplanować lądowanie.
Na początku zapomniałem maski. Nie odszedłem zbyt daleko od helikoptera,
zanim uświadomiłem sobie, że ciężko się tam oddycha.
Było bardzo ciężko. Trzeba było mieć maskę.
Zobaczyłem jedną osobę, potem kolejną.
Kolejną grupę kawałek dalej.
Byli przytomni, ale ledwo.
Niektórzy krzyczeli głośniej od innych.
Wyobrażałem sobie, co musiało dziać się w dole.
Znajdowaliśmy kolejne osoby, które potrzebowały pomocy.
Szybko zrozumiałem,
że mamy do czynienia z prawdziwym koszmarem.
Odezwałem się do chłopaków
i zdałem im raport. „Jest tu sporo ludzi.
Wielu już nie żyje.
Wielu przeżyło i pomożemy im wszystkim”.
Przekazywaliśmy informacje kontroli ruchu lotniczego,
żeby skierowali dwa helikoptery Westpac Rescue na Białą Wyspę.
Powiedziałem: „Są tu potwornie cierpiący ludzie,
a nie mamy sprzętu medycznego.
Nie mamy helikopterów z noszami.
Potrzebujemy was tu na wyspie”.
Natychmiast odpowiedzieli.
„Już lecimy”.
Dałem znać Markowi: „Pomoc jest w drodze.
Niedługo będzie lepiej”.
Zaczęliśmy zajmować się ludźmi,
którzy leżeli na ziemi,
udrożnialiśmy ich drogi oddechowe,
oczyszczaliśmy nosy… Niektórych układaliśmy w bezpiecznej pozycji,
zakładaliśmy im maski gazowe,
polewaliśmy wodą.
Zamierzaliśmy to robić aż do przybycia pomocy.
Wciąż opadał na nas pył.
Od czasu do czasu słyszeliśmy
potężne huki dochodzące z pióropusza.
Działaliśmy dalej.
Straż przybrzeżna Whakatāne napotkała Phoenixa w połowie drogi
do Whakatāne i zrównała się ze statkiem.
Kapitan poinformował, że na pokładzie jest wiele osób w stanie krytycznym.
Zdecydowano, że ekipa ratownicza
przejdzie na pokład Phoenixa i udzieli wsparcia podczas podróży.
Ratownicy wskoczyli na pokład i ruszyliśmy dalej.
Myślałem: „Ratownicy przejmą kontrolę”.
Ale tak naprawdę, choć mieli wielką apteczkę,
nie było w niej nic, co mogłoby pomóc.
Ratownik powiedział: „Róbcie dalej to, co robiliście.
Uspokajaj ich. Nic więcej nie możemy zrobić”.
Ludzie zaczęli zbierać się nad wodą,
wzdłuż rzeki.
Widziałam masę karetek i radiowozów.
Miałam wrażenie, że był tam
każdy członek personelu ratunkowego.
Kiedy dowiedzieliśmy się, że statki wracają,
zacząłem oczyszczać nabrzeże.
Wiedziałem, że gdy tylko dotrą na brzeg, zaczną wynosić ludzi.
Próbowaliśmy ustalić,
gdzie urządzimy punkt triażu dla ludzi, którzy mieli opuścić statki.
Trochę w to nie wierzyłem, wypierałem to.
Myślałem: „Chyba powinienem zadzwonić do Haydena”.
Próbowałem dzwonić, ale nie odebrał.
W małej społeczności
masz nieco więcej znajomości,
więc moja żona zadzwoniła do znajomej
i zapytała, czy wszystko jest w porządku.
Ta odpowiedziała: „Nie jest dobrze”.
Odebrałem dzieci i szybko pojechałem do miasta.
Pojechaliśmy do Whakatāne,
prosto do siedziby White Island Tours.
Wszędzie stały karetki i radiowozy.
Zebrała się tam cała rodzina, czekaliśmy na wieści.
Dotarłem na skaliste zbocze.
Widziałem stamtąd wodę i pomyślałem:
„Udało mi się”. Nagle zobaczyłem przed sobą
członka załogi Phoenixa.
Przykładał radio do ust
i mówił coś w stylu: „To wszystko, czas się zwijać”.
Kiedy to usłyszałem, krzyknąłem ostatkiem sił.
To był raczej wrzask.
Odwrócił się, kompletnie zaskoczony,
a jego mina mówiła: „O cholera”.
Od razu powiedział: „Mam ocalałego.
Ruszajmy”.
Zarzuciłem na niego ramiona
i powiedziałem tylko: „Moja rodzina”.
Chciałem, żeby pozwolił mi zaprowadzić się tam,
gdzie była reszta.
Powiedział: „Będzie dobrze, zabierzemy cię na statek”.
Wsiedliśmy na pokład Te Puia i wyruszyliśmy.
Straciłem poczucie czasu, bo skupiałem się dotąd
na komunikacji z kontrolą ruchu lotniczego.
„Pilnie potrzebujemy wsparcia, ciągle znajdujemy kolejnych ocalałych,
potrzebują pomocy”.
Odpowiedzieli jakieś pięć minut później.
„Centrum Komunikacji zakazało nam
lecieć na wyspę”.
Na wyższym szczeblu zdecydowano,
że powstanie tam strefa zakazu lotów.
Wynikało to z niebezpiecznych warunków wokół wyspy.
Było tam zbyt wiele toksycznych substancji i kwasu dla ratowników.
Istniało też duże ryzyko kolejnego wybuchu.
Było zbyt niebezpiecznie,
policja i służby ratownicze nie mogły działać.
Wyspa jest obecnie pokryta pyłem i materiałem wulkanicznym.
W kwestii akcji ratunkowej opieramy się na opinii ekspertów.
Wezwałem zespół Marka, który działał na miejscu, i powiedziałem:
„Musicie radzić sobie tak, jak umiecie.
Jesteście zdani na siebie”.
Powiedział: „Nie przylecą”.
Odpowiedziałem tylko: „Tak? Okej”.
Wtedy przeszliśmy do planu B:
„Zrobimy to sami”.
80 MINUT PO ERUPCJI
Mark i jego zespół znaleźli się w strasznej sytuacji.
Wielu ludzi miało poważne oparzenia.
To była sytuacja rodem z koszmaru.
Zebraliśmy wszystkich
i zaczęliśmy wspólnie ustalać tożsamość ocalałych,
a potem przenosić ich na pokład samolotu.
„Zabierzmy wszystkich żywych z tej wyspy”.
Przenosząc ludzi, zorientowaliśmy się, jak poważne są ich obrażenia.
Mieli całe nogi pokryte pęcherzami,
ich skóra zostawała nam na rękach,
na ubraniach i tak dalej.
Ale nie mogliśmy nad tym za długo rozmyślać.
Musieliśmy rozmawiać z ludźmi.
Tłumaczyć im, co zrobimy.
„Dobra, lecisz helikopterem”.
„Przeniesiemy cię”.
„Za 20 minut będziesz w szpitalu”.
Kiedy ludzie są w takim stanie, kiedy ledwo żyją,
słowa są niezwykle ważne.
Nie mieliśmy czasu na podniesie siedzeń.
Musieliśmy podciągnąć ludzi wysoko.
Użyliśmy pasów, głównie żeby unieść ich w górę.
W końcu załadowaliśmy pięć osób do pierwszego helikoptera i odleciał.
Załadowaliśmy mój helikopter i też wystartowałem.
Miałem u siebie jedną osobę
i przenieśliśmy jeszcze jedną.
Nie mogliśmy przenieść kolejnych,
więc wyruszyłem z tymi dwiema osobami.
Pamiętam, jak żałowałem, że mój helikopter nie lata szybciej.
Myślałem tylko o tym, żeby bezpiecznie wrócić
z ludźmi, których transportowałem.
Daliśmy im wodę, próbowaliśmy im pomóc.
Ale… no tak.
Włożyli w to ogromny wysiłek.
Niewiele więcej dało się zrobić.
Nikt więcej nie ocalał.
Na wyspie zostali już tylko zmarli.
DWUNASTU RANNYCH PRZETRANSPORTOWANO NA LĄD TRZEMA HELIKOPTERAMI.
OŚMIORO ZMARŁYCH POZOSTAŁO NA WYSPIE.
DWIE GODZINY PO ERUPCJI
Kiedy zbliżaliśmy się do nabrzeża, kapitan Mike powiedział:
„Trzymajcie się, płyniemy z pełną prędkością”.
Statek się nie zatrzymał,
płynął z tą samą prędkością w górę rzeki,
czego nigdy dotąd nie widzieliśmy.
Pomyślałem: „Ten statek nie bez powodu płynie tak szybko”.
Zgromadził się tam tłum ratowników i policjantów,
tłum strażaków,
a wszyscy wybałuszali oczy
i próbowali przetworzyć to, co widzieli.
Byli niemal w szoku.
Wtedy po raz pierwszy zobaczyliśmy ofiary.
Nigdy nie widziałem… ciała
ofiary erupcji wulkanu, więc nie wiedziałem, czego dokładnie…
jak to wygląda.
Pamiętam…
policjanta, który zbliżał się z rękami pełnymi folii spożywczej.
Próbowali ściągnąć, co tylko się dało
z lokalnych sklepów, by zabezpieczyć oparzenia.
Geoff krzyknął do ratowników:
„Zacznijcie od niej. Jest w stanie krytycznym”.
Matt zszedł ze statku samodzielnie, co mnie zadziwiło.
Powiedziałem jasno, że nie chcę, by nas rozdzielono,
więc pozwolili mi jechać z nią karetką do szpitala.
Tam, gdzie byłem, trzy osoby…
W pewnej chwili jedna z nich po prostu… się osunęła.
Osunęła się na mnie.
I…
W tamtej chwili
musiałem zaczerpnąć tchu.
POLICJA
Podniosłem się, wziąłem głęboki oddech,
spojrzałem na drugi brzeg rzeki,
po czym odwróciłem się
i dokładnie wiedziałem, co musimy zrobić.
Byli tam strażacy, karetki i policja.
W tym tłumie udało mi się w jakiś sposób
dostrzec moją mamę i siostrę.
Pamiętam, że pomyślałam: „Nie mogą mnie tak zobaczyć”.
ST JOHN KARETKA POGOTOWIA
Podniosłam się, ale nie mogłam wyprostować kończyn.
Musiałam podejść chwiejnym krokiem do bocznej części statku
i ruszyć prosto do karetki,
bo nie chciałam, żeby widziały, jak bardzo cierpię.
Pierwsze ofiary erupcji wulkanu
są transportowane z Białej Wyspy. Mają poważne oparzenia.
Wciąż nieznane są dokładne liczby.
Sądzimy, że dwadzieścia osób jest poważnie rannych.
Wpadłem do miasta.
Mama i tata już tam byli.
Jeden z kapitanów powiedział: „Hayden nie wysiadł.
On… nie wysiadł”.
Nie był pewien, gdzie jest Hayden.
Powiedzieliśmy: „To niemożliwe”.
Nie wiedział, czy Hayden leciał helikopterem, nie był pewien.
Lecieliśmy tak szybko, jak mogliśmy.
Z prędkością ok. 120 węzłów.
Służby ratunkowe przekazywały jakieś instrukcje,
że mamy lecieć z pacjentami na lotnisko,
ale powiedziałem: „Nie zrobimy tego.
Lecimy do szpitala”.
SZPITAL WHAKATANE
Zmarnowalibyśmy czas.
Miałem poczucie, że służby ratunkowe już raz nas zawiodły.
Szpital nie mógł nas zawieść, bo po prostu mieliśmy się tam zjawić.
Mieli trafić do szpitala,
było tam wielu ludzi, którzy mogli szybko im pomóc.
Pomyślałem: „Mama będzie się zastanawiać,
co się z nami stało, jeśli przestaniemy się odzywać”.
Miałem przy sobie komórkę. Poprosiłem kogoś,
żeby ją zawiadomił. Nie mogłem odblokować komórki,
bo nie miałem już odcisków.
Mamo, to ja. Chcę, żebyś wiedziała,
i nie żartuję…
Wulkan wybuchł, kiedy byliśmy na wyspie.
Jesteśmy w szpitalu w Nowej Zelandii.
Nie wiem, ile tu będziemy,
ale postaram się dawać znać.
Wtedy nas rozdzielono.
Nie do końca rozumiałem, w jak poważnym jestem stanie.
Nie spodziewałem się, że będę w śpiączce…
na Nowej Zelandii przez kolejny miesiąc.
Rozcięli mi obrączkę i pamiętam, jak błagałam,
żeby tego nie robili, bo dopiero wzięłam ślub.
Byłam zrozpaczona i nie patrzyłam, kiedy ją rozcinali.
Jesteś w sytuacji awaryjnej,
a potem ten stan mobilizacji mija.
Dopiero w tamtej chwili,
kiedy to, co dotąd robiliśmy,
przejęli specjaliści,
zaczęło do nas docierać, co się wydarzyło.
Zadzwoniłem do żony.
Odebrała, ale nie mogłem się odezwać.
Nagle z oczu popłynęły mi łzy.
Wszyscy byli…
wyczerpani emocjonalnie i fizycznie.
Moja dziewczyna, Jolene, odebrała mnie
i mogłem ją przytulić…
Chyba wtedy po raz pierwszy uderzyły we mnie te emocje.
Dowiedzieliśmy się od policji, że osiem osób zostało na wyspie,
na Whakaari. Nie żyły.
Tipene był jedną z nich.
Padłam na ziemię.
Nie mogłam w to uwierzyć.
Parekura. Tak to nazywamy. Tragedia.
Kiedy dowiedzieliśmy się, że helikopter wylądował,
zadzwoniłem do Marka Lawa, żeby dowiedzieć się, co się wydarzyło.
Przyjaźniliśmy się i miałem poczucie,
że musimy ich powiadomić
jak najszybciej.
„Widziałem Haydena, zdecydowanie nie przeżył”.
Widział Haydena…
Widział go na wyspie i powiedział, że nie przeżył.
Mark mówił o śladach w pyle.
Sądzą, że to Hayden i Tipene krążyli tam
i pomagali tym kilku osobom
w ich ostatnich chwilach.
Wiem, że Tipene i Hayden zawsze myśleli najpierw o innych.
Ale nie mógł już wrócić do domu.
Wiemy obecnie, że na wyspie przebywały dwie grupy:
ci, których udało się ewakuować,
oraz ci, którzy byli blisko miejsca erupcji.
Tym, którzy stracili bliskich, chcę powiedzieć,
że łączymy się z wami w bólu w tych straszliwych chwilach.
Wasi bliscy stali u boku kiwi,
którzy was tu gościli, a my rozpaczamy z wami i z nimi.
Oficjalna liczba ofiar tej erupcji wulkanu
w Nowej Zelandii wynosi obecnie osiem.
Potwierdzono śmierć dziewięciu osób,
najnowsze ofiary to bracia bliźniacy…
Liczba ofiar poniedziałkowej katastrofy wzrosła do piętnastu.
Był oddany służbie publicznej…
Wśród 21 ofiar znaleźli się jej mąż Gavin
i piętnastoletnia córka Zoe.
Przez trzy tygodnie nie wiedziałam, co się wydarzyło.
Nikt mi nie powiedział.
Przyjaciółka odwiedziła mnie na oddziale oparzeniowym.
Zapytałam: „Jak Hayden? Dziwne, że nie widziałam Haydena”.
Spojrzała na moich bliskich i wszyscy wybuchnęli płaczem.
Tak się dowiedziałam.
Wybudziłem się 17 grudnia.
To dziadek przekazał mi straszne wieści.
Mark Law przetransportował mojego ojca prosto do szpitala,
gdzie niestety… zmarł w wyniku obrażeń.
Moja matka zmarła na wyspie.
Kilka dni później…
została znaleziona przez Wojsko Nowozelandzkie.
Nie wiadomo, gdzie była moja siostra i co stało się z jej ciałem.
Kiedy nasz przodek, Tītahi, zmarł,
według naszych legend jego duch
stał się jednym ze strażników oceanu.
Zmarli poszli w ślady Tītahiego.
Whakaari zgodziła się,
by na zawsze stali się strażnikami, kaitiaki.
Zajęli swoje miejsce w czasie i nigdy nie zostaną zapomniani.
OSIEMNAŚCIE MIESIĘCY PO ERUPCJI
Niektóre dni są lepsze, inne gorsze.
Mówię szczerze.
Wiem, że ludzie na mnie patrzą, że patrzą na moje dłonie.
Nie lubię tego.
Wiecznie czuję, że muszę tłumaczyć,
skąd wzięły się te blizny.
Czasem jest to łatwiejsze, a czasem trudniejsze.
Dobra. Brukselka po jednej stronie,
jabłka i słodkie ziemniaki po drugiej.
Trenujemy z mężem do półmaratonu,
więc zdarzają się dni, kiedy skupiam się choćby na bieganiu
i jest dobrze, widzę przyszłość,
widzę szczęśliwe chwile i mogę zapomnieć o wulkanie.
Ale… niektóre dni są naprawdę trudne.
Tak.
Mój palec serdeczny właściwie nie działa,
co utrudnia mi korzystanie z dominującej ręki.
Wciąż przechodzimy jedną operację na miesiąc.
Dochodzenie do siebie to potwornie długi proces.
Erupcja trwała dwie minuty, a jej skutki rozciągają się na wiele lat.
Rozumiem, że nikt nie kontroluje natury,
ale muszę mieć szansę na podjęcie świadomej decyzji.
Gdybym wiedział to, co wiem teraz,
nie ma szans, żebyśmy postawili stopę na tej wyspie.
Zostałam poparzona od linii butów
do linii szortów. Tylna część moich nóg
i tylna część kolan jest nienaruszona, bo przykucnęłam.
Pozwoliło to na szczęście uratować tył moich kolan.
Wiedziałam, co może się tam wydarzyć.
Ale nie wierzysz, że spotka to ciebie.
To nie zmienia mojego podejścia do natury.
Nie będę żyć w pokoju bez klamek,
bo jakie byłoby to życie?
Teraz wiem, że mogę wszystko przetrwać,
a to już coś znaczy.
Może nie dla innych, ale dla mnie to coś znaczy.
Podczas całego pobytu w szpitalu
zależało mi na robieniu zdjęć i dokumentowaniu postępów każdego dnia,
żebym potem widział, jaką drogę przeszedłem.
Miałem 17 operacji.
Powiedziano mi, że spędzę rok w szpitalu.
Jestem dumny, że spędziłem tam ostatecznie
niecałe dwa miesiące.
Jestem upartym gnojkiem.
Nie poddaję się. Próbuję i próbuję.
I nie odpuszczam, niezależnie od tego, jak bardzo jest trudno.
Wciąż kocham ryzyko.
Ale kluczowe pojęcie to „wkalkulowane ryzyko”.
Nie powinno ich tam być.
Nie powinni byli tam płynąć.
Widzę Whakaari z okien swojego domu.
Widzę wulkan z każdego pokoju.
Prawdę mówiąc, im rzadziej go widzę, tym lepiej.
Po prostu zasłaniam okno.
Odmawiam krótką modlitwę.
Następnego dnia robisz dokładnie to samo…
Tak.
Myślę, że w pewien sposób
zrozumieliśmy wyspę.
To niewiadoma.
Matka natura robi, co chce.
Ale jest też ludzka natura.
W obliczu przeciwności
ta natura każe pomagać.
Zwykli ludzie ryzykują własnym życiem, żeby pomagać innym.
Właśnie to czyni ludzi… tych dobrych ludzi, tym, kim są.
Z tego strasznego wydarzenia wyniknęło dużo dobra.
Wsparcie ze strony naszej społeczności było oszałamiające.
Nawiązałam przyjaźnie, których nie wymieniłabym na nic innego.
Myśl o pozytywach,
bo inaczej ta chmura będzie ci wiecznie towarzyszyła.
Moja siłownia, koledzy z pracy,
przyjaciele, rodzina.
To oni skłaniają mnie do tego, żebym szedł naprzód.
Zmotywowali mnie do ciężkiej pracy.
Zwłaszcza dziadek, moja ostoja.
Był przy mnie od samego początku.
Nie dotarłbym do tego punktu bez jego miłości i wsparcia.
Mam na nadgarstku idealne miejsce bez poparzeń.
Dokładnie tutaj znajdowała się jej dłoń.
Trzymałam ją tak.
Dlatego ta dłoń jest w dużo lepszym stanie od tej.
Tej nie mogę nawet złożyć w pięść,
tą ruszam normalnie.
Zawsze będę przy nim.
Bardzo go kocham i to wydarzenie jeszcze nas do siebie zbliżyło.
Staram się pływać tam co parę miesięcy, odwiedzać go.
Hayden lubił piwo Steinlager,
porządne piwo kiwi.
Zabieramy ich ze sobą z dziesięć, siadamy tam,
pijemy, a jedno zawsze wylewamy do oceanu.
Nie lubię go marnować, ale jedno zawsze wylewamy…
żeby się napił.
Szukasz tych drobnych chwil, wypatrujesz znaków,
żeby jakoś iść naprzód.
W obliczu tego, z czym każe nam się mierzyć matka natura,
musimy pamiętać, że jako ludzie zawsze mamy siebie.
W wyniku erupcji whakaari / Białej Wyspy ostatecznie zginęły 22 osoby.
Żadna strona ani osoba nie wzięła odpowiedzialności
za rannych i za ofiary śmiertelne.
WYSPA JEST ZAMKNIĘTA DLA TURYSTÓW.
FILM OPARTY NA ARTYKULE Z OUTSIDE MAGAZINE
„PRAWDZIWA HISTORIA ERUPCJI NA BIAŁEJ WYSPIE”
Napisy: Maria Zawadzka-Strączek