1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX
2
00:00:06,172 --> 00:00:13,013
NETFLIX ORİJİNAL BELGESELİ
3
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX
4
00:01:12,489 --> 00:01:17,911
Ukrayna'daki bu şehir eskiden
yaklaşık 50.000 kişinin yuvasıydı.
5
00:01:18,787 --> 00:01:21,289
Rahat bir hayat için bir topluma gereken
6
00:01:21,372 --> 00:01:22,957
her şey vardı.
7
00:01:26,711 --> 00:01:29,964
Ama 26 Nisan 1986'da
8
00:01:30,048 --> 00:01:32,383
birdenbire yaşanamaz hâle geldi.
9
00:01:34,344 --> 00:01:38,681
Yakındaki Çernobil
nükleer enerji santrali patladı.
10
00:01:42,644 --> 00:01:45,146
48 saatten kısa bir süre içinde de
11
00:01:45,230 --> 00:01:47,273
şehir boşaltıldı.
12
00:01:50,652 --> 00:01:53,029
O zamandan beri burada kimse yaşamıyor.
13
00:02:03,790 --> 00:02:08,461
Patlamanın sebebi
kötü planlama ve insan hatasıydı.
14
00:02:09,420 --> 00:02:10,380
Hataları.
15
00:02:11,297 --> 00:02:16,636
Tüm Avrupa'yı etkisi altına alan
bir çevre felaketini tetikledi.
16
00:02:17,929 --> 00:02:21,307
Birçok insana göre insanlık tarihinin
17
00:02:21,724 --> 00:02:23,685
bedeli en ağır olan felaketiydi.
18
00:02:25,520 --> 00:02:28,648
Ama Çernobil tek bir olaydı.
19
00:02:29,732 --> 00:02:34,154
Çağımızın asıl trajedisi,
neredeyse hiç fark edilmeden günden güne
20
00:02:34,237 --> 00:02:36,489
dünya çapında büyümeye devam ediyor.
21
00:02:37,323 --> 00:02:41,244
Gezegenimizdeki tabiat alanlarının,
biyoçeşitliliğin
22
00:02:41,327 --> 00:02:43,121
kaybolmasından bahsediyorum.
23
00:02:50,336 --> 00:02:54,382
Yaşayan dünya
eşsiz ve muhteşem bir mucize.
24
00:02:55,675 --> 00:03:00,513
Çeşitleri ve zenginlikleriyle
göz kamaştıran
25
00:03:01,306 --> 00:03:04,434
milyonlarca bitki ve hayvan türünden
milyarlarca birey
26
00:03:06,477 --> 00:03:10,940
güneşin enerjisinden ve toprağın
minerallerinden faydalanmak için
27
00:03:11,024 --> 00:03:13,151
iş birliği yapıyor,
28
00:03:15,195 --> 00:03:18,323
birbirlerinin hayatını
devam ettirecek şekilde
29
00:03:18,406 --> 00:03:20,783
iç içe bir yaşam sürüyorlar.
30
00:03:22,702 --> 00:03:28,166
Bizlerin hayatı, bu hassas ayarlı
yaşam destek ünitesine bağlı
31
00:03:29,542 --> 00:03:34,214
ve bu ünitenin de düzgün çalışması
biyoçeşitliliğe bağlı.
32
00:03:39,636 --> 00:03:42,597
Fakat biz insanların
Dünya'daki mevcut yaşam biçimi
33
00:03:42,680 --> 00:03:46,559
biyoçeşitliliği azalışa sürüklüyor.
34
00:03:51,940 --> 00:03:56,236
Bu da yine kötü planlama
ve insan hatası yüzünden oluyor
35
00:03:57,111 --> 00:04:00,907
ve bu da yine
burada gördüğümüz şeylere yol açacak.
36
00:04:04,285 --> 00:04:07,872
İçinde yaşayamayacağımız bir yer.
37
00:04:12,502 --> 00:04:14,337
Doğal yaşam bozuluyor.
38
00:04:14,420 --> 00:04:16,631
Kanıtlar her yerde.
39
00:04:16,714 --> 00:04:20,301
Benim yaşadığım süre içinde oldu.
Kendi gözlerimle gördüm.
40
00:04:21,260 --> 00:04:23,972
Bu film benim tanıklık ifadem
41
00:04:24,055 --> 00:04:25,765
ve gelecek vizyonumdur.
42
00:04:26,474 --> 00:04:30,228
Gelmiş geçmiş en büyük hatamızı
nasıl yaptığımızın
43
00:04:30,311 --> 00:04:34,524
ve şimdi harekete geçersek
nasıl düzeltebileceğimizin hikâyesidir.
44
00:04:52,292 --> 00:04:54,294
Ben David Attenborough
45
00:04:55,128 --> 00:04:57,088
ve 93 yaşındayım.
46
00:04:57,964 --> 00:05:00,300
Olağanüstü bir hayatım oldu.
47
00:05:01,301 --> 00:05:05,096
Ne kadar olağanüstü olduğunun
yeni farkına varıyorum.
48
00:05:10,977 --> 00:05:15,606
Hayatımı, gezegenimizin vahşi doğasını
keşfederek geçirecek kadar şanslıydım.
49
00:05:18,651 --> 00:05:21,237
Dünyanın her yerini gezdim.
50
00:05:27,952 --> 00:05:31,164
Tüm çeşitliliği ve mucizeviliğiyle
51
00:05:31,247 --> 00:05:33,958
canlılar âlemini bizzat deneyimledim.
52
00:05:36,836 --> 00:05:39,464
İşin aslı, hayatımı başka türlü yaşamayı
53
00:05:39,922 --> 00:05:41,132
hayal edemezdim.
54
00:05:44,594 --> 00:05:47,722
Keşfetmek, maceraya atılmak,
55
00:05:48,056 --> 00:05:50,058
vahşi hayat hakkında bilgi edinmek
56
00:05:50,141 --> 00:05:52,852
benim için hep bir tutku olmuştur
57
00:05:54,270 --> 00:05:56,189
ve tıpkı çocukluğumdaki gibi
58
00:05:57,523 --> 00:06:01,110
hâlâ öğrenmeye devam ediyorum.
59
00:06:08,409 --> 00:06:11,204
1937
DÜNYA NÜFUSU: 2.3 MİLYAR
60
00:06:11,287 --> 00:06:14,332
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 280 PARÇA
61
00:06:14,415 --> 00:06:16,501
KALAN YABANİ DOĞA: %66
62
00:06:18,795 --> 00:06:21,130
O zamanlar dünya çok farklıydı.
63
00:06:22,590 --> 00:06:27,261
Canlılar âleminin asıl işleyişine dair
çok az şey biliyorduk.
64
00:06:30,014 --> 00:06:32,350
Buna doğa tarihi deniyordu
65
00:06:32,850 --> 00:06:35,353
çünkü esasen mesele buydu.
66
00:06:37,063 --> 00:06:37,980
Tarih.
67
00:06:42,568 --> 00:06:45,279
Çocukken burası
gelmek için harika bir yerdi
68
00:06:45,947 --> 00:06:48,074
çünkü burası demir cevheri madeniydi
69
00:06:48,157 --> 00:06:49,367
ve kullanılmıyordu.
70
00:06:49,826 --> 00:06:51,077
Buralar bomboştu.
71
00:06:51,160 --> 00:06:53,871
Taş ocağı daha yeni kapanmıştı.
72
00:07:07,718 --> 00:07:11,305
Bütün çocukluğum
73
00:07:11,389 --> 00:07:14,183
böyle yerlerdeki kayaların içinde saklı
74
00:07:15,309 --> 00:07:17,228
gizli hazineleri aramakla geçti.
75
00:07:20,273 --> 00:07:21,107
Fosiller.
76
00:07:22,817 --> 00:07:25,111
Bu ammonit denen bir canlı.
77
00:07:25,194 --> 00:07:28,656
Hayattayken bunun içinde
bir odacıkta yaşıyormuş
78
00:07:28,739 --> 00:07:31,951
ve dokungaçlarını dışarı çıkararak
avını yakalıyormuş.
79
00:07:33,286 --> 00:07:36,914
Ve bu canlı
yaklaşık 180 milyon yıl önce yaşamış.
80
00:07:37,915 --> 00:07:42,420
Bunun bilimsel adı Tiltoniceras
81
00:07:42,503 --> 00:07:46,549
çünkü ilk olarak burada,
İngiltere'nin ortasında, Tilton civarında
82
00:07:46,632 --> 00:07:49,051
bir ocağın yakınlarında bulundu.
83
00:07:50,428 --> 00:07:55,766
Zamanla Dünya'nın evrimsel tarihi hakkında
bir şeyler öğrenmeye başladım.
84
00:07:56,809 --> 00:08:00,897
Genel anlamda ağır ve istikrarlı
bir değişimin hikâyesi.
85
00:08:03,399 --> 00:08:05,026
Milyarlarca yıl içinde doğa
86
00:08:05,484 --> 00:08:08,779
her biri öncekinden daha karmaşık
87
00:08:08,863 --> 00:08:13,034
ve daha başarılı olan
mucizevi formlar yarattı.
88
00:08:15,244 --> 00:08:18,789
Zahmetli ve karmaşık bir iş.
89
00:08:22,877 --> 00:08:25,963
Yaklaşık her yüz milyon yılda bir de,
90
00:08:26,380 --> 00:08:29,342
tüm bu zorlu süreçlerden sonra,
91
00:08:29,759 --> 00:08:32,386
büyük bir felaket oluyor.
92
00:08:33,012 --> 00:08:34,805
Bir kitlesel yok oluş.
93
00:08:35,848 --> 00:08:38,351
Çok sayıda tür kayboluyor
94
00:08:39,185 --> 00:08:41,562
ve birdenbire geriye birkaçı kalıyor.
95
00:08:43,564 --> 00:08:45,983
Tüm o evrim boşa gidiyor.
96
00:08:47,985 --> 00:08:49,362
Bunu görebilirsiniz.
97
00:08:49,445 --> 00:08:51,531
Kaya katmanlarında bir çizgi,
98
00:08:51,614 --> 00:08:56,244
hızlı ve küresel
bir değişime işaret eden bir sınır.
99
00:08:57,119 --> 00:08:58,287
Çizginin altında
100
00:08:58,371 --> 00:09:00,831
çok sayıda yaşam formu var.
101
00:09:02,333 --> 00:09:04,335
Üstünde çok az.
102
00:09:07,004 --> 00:09:13,219
Hayatın dört milyar yıllık tarihinde
beş kez kitlesel yok oluş yaşandı.
103
00:09:15,763 --> 00:09:18,057
En sonuncusu
104
00:09:18,140 --> 00:09:21,852
dinozorlar çağının
sonunu getiren olay oldu.
105
00:09:22,853 --> 00:09:26,607
Bir gök taşının çarpmasıyla
Dünya'nın koşullarında
106
00:09:26,691 --> 00:09:28,734
feci bir değişim tetiklenmiş oldu.
107
00:09:31,529 --> 00:09:35,825
Tüm türlerin yüzde 75'i tükendi.
108
00:09:38,953 --> 00:09:42,832
Yaşamın sıfırdan başlamaktan
başka seçeneği yoktu.
109
00:09:44,500 --> 00:09:50,089
Dünya 65 milyon yıldır iş başında,
canlılar âlemini baştan inşa ediyor...
110
00:09:52,174 --> 00:09:55,011
...ve derken
bizim bildiğimiz dünyaya geliyoruz.
111
00:09:55,970 --> 00:09:57,305
Bizim çağımıza.
112
00:10:05,229 --> 00:10:08,691
Bilim insanları buna Holosen diyor.
113
00:10:14,155 --> 00:10:19,535
Holosen, gezegenimizin büyük tarihinin
en istikrarlı dönemlerinden biri.
114
00:10:22,121 --> 00:10:23,664
On bin yıldır
115
00:10:23,748 --> 00:10:29,920
ortalama sıcaklık
birkaç santigrattan fazla dalgalanmıyor.
116
00:10:34,050 --> 00:10:37,386
Ve etrafımızdaki zengin ve başarılı dünya
117
00:10:37,928 --> 00:10:40,348
bu istikrarın anahtarı oldu.
118
00:10:44,602 --> 00:10:47,521
Okyanus yüzeyindeki bitkisel planktonlar
119
00:10:47,688 --> 00:10:50,733
ve kuzeyde uzanan devasa ormanlar
120
00:10:51,233 --> 00:10:56,155
karbonu tutarak
atmosferi dengelemeye yardım etti.
121
00:10:58,991 --> 00:11:00,910
Ovalardaki dev sürüler,
122
00:11:00,993 --> 00:11:03,871
toprakları gübreleyerek
123
00:11:03,954 --> 00:11:06,457
otlakları zengin ve verimli tuttu.
124
00:11:11,879 --> 00:11:15,966
Binlerce kilometre boyunca uzanan
mangrov ve mercan resifleri
125
00:11:16,384 --> 00:11:20,429
olgunlaşınca açık sulara gidecek olan
balık türlerine
126
00:11:21,097 --> 00:11:23,641
yuvalık etti.
127
00:11:30,272 --> 00:11:32,983
Ekvator'un etrafındaki kalın orman kuşağı
128
00:11:33,067 --> 00:11:36,028
güneş enerjisini
mümkün olduğu kadar yakalamak için
129
00:11:36,112 --> 00:11:38,656
bitkileri toplayıp
130
00:11:39,115 --> 00:11:40,866
küresel hava akımlarına
131
00:11:40,950 --> 00:11:42,952
nem ve oksijen ekledi.
132
00:11:47,248 --> 00:11:50,459
Ve kutuplardaki buzların büyüklüğü,
güneş ışığını
133
00:11:50,543 --> 00:11:53,879
beyaz yüzeyinden yansıtarak
tüm dünyayı soğutması açısından
134
00:11:54,338 --> 00:11:56,340
çok önemli.
135
00:12:00,177 --> 00:12:05,099
Holosenin biyoçeşitliliği
istikrarın sağlanmasına yardımcı oldu.
136
00:12:06,142 --> 00:12:08,686
Ve tüm canlılar
137
00:12:08,769 --> 00:12:12,690
hassas ve uyumlu bir ritimde buluştu.
138
00:12:14,108 --> 00:12:15,443
Mevsimler.
139
00:12:23,159 --> 00:12:24,702
Tropik düzlüklerde
140
00:12:24,785 --> 00:12:30,040
kuru ve yağmurlu mevsimler
her yıl saat gibi değişecekti.
141
00:12:33,627 --> 00:12:38,340
Asya'da rüzgârlar
tam vaktinde musonu yaratacaktı.
142
00:12:46,140 --> 00:12:47,475
Kuzey bölgelerinde
143
00:12:47,558 --> 00:12:49,894
sıcaklıklar mart ayında yükselerek
144
00:12:49,977 --> 00:12:51,645
baharı tetikleyecek
145
00:12:52,730 --> 00:12:54,064
ve ekim ayına düşerek
146
00:12:54,148 --> 00:12:56,108
sonbaharı getirene dek
147
00:12:56,192 --> 00:12:57,943
yüksek kalacaktı.
148
00:13:02,031 --> 00:13:05,868
Holosen, bizim Cennet Bahçemiz'di.
149
00:13:05,951 --> 00:13:08,621
Mevsimlerin ritmi o kadar güvenilirdi ki
150
00:13:08,704 --> 00:13:12,374
kendi türümüze eşsiz bir fırsat verdi.
151
00:13:14,960 --> 00:13:17,505
Çiftçiliği icat ettik.
152
00:13:20,633 --> 00:13:25,596
Mahsul üretmek için
mevsimlerden faydalanmayı öğrendik.
153
00:13:27,348 --> 00:13:31,602
İnsanlık medeniyetinin tarihi boyunca
bu böyle devam etti.
154
00:13:33,354 --> 00:13:37,107
Her nesil, canlılar âlemi
155
00:13:37,274 --> 00:13:40,653
bize ihtiyaç duyduğumuz şartları
sağladığı sürece
156
00:13:40,736 --> 00:13:43,239
gelişebilir ve ilerleyebilir.
157
00:13:46,492 --> 00:13:51,622
İlerleme hızı, fosil kayıtlarında
bulunan hiçbir şeye benzemiyordu.
158
00:13:54,917 --> 00:13:59,505
Zekâmız evrimleşme şeklimizi değiştirdi.
159
00:14:00,172 --> 00:14:04,843
Geçmişte, hayvanların hayatlarını
değiştirmesi için
160
00:14:05,052 --> 00:14:07,763
fiziksel bir yetenek
geliştirmesi gerekiyordu.
161
00:14:08,430 --> 00:14:11,767
Ama bizim için bir fikir bunu yapabilir
162
00:14:11,851 --> 00:14:15,938
ve o fikir
bir nesilden diğerine geçebilir.
163
00:14:18,440 --> 00:14:22,027
Bir türün
başarabileceği şeyi dönüştürüyorduk.
164
00:14:26,323 --> 00:14:28,826
Bu başladıktan birkaç bin yıl sonra,
165
00:14:29,326 --> 00:14:32,580
tam doğru zamanda ben büyüdüm.
166
00:14:34,790 --> 00:14:35,791
EYLÜL 1954
167
00:14:35,875 --> 00:14:39,670
Yirmili yaşlarda başlayan kariyerim
global uçak yolculuğunun
168
00:14:39,753 --> 00:14:41,839
ortaya çıkışına denk geldi.
169
00:14:43,382 --> 00:14:46,927
Bu yüzden Holosen'in
bereketli nazik ikliminin
170
00:14:47,011 --> 00:14:50,055
tamamen deneyimleyebilen
171
00:14:50,139 --> 00:14:53,892
ilk insanlardan biri olma şansına eriştim.
172
00:15:04,236 --> 00:15:06,238
1954
DÜNYA NÜFUSU: 2.7 MİLYAR
173
00:15:06,322 --> 00:15:08,449
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 310 PARÇA
174
00:15:08,532 --> 00:15:10,326
KALAN YABANİ DOĞA: %64
175
00:15:13,913 --> 00:15:15,164
Gittiğim her yerde
176
00:15:15,956 --> 00:15:17,333
bakir doğa vardı.
177
00:15:18,250 --> 00:15:20,753
Işıldayan kıyı denizleri.
178
00:15:21,420 --> 00:15:23,422
Uçsuz bucaksız ormanlar.
179
00:15:25,090 --> 00:15:26,842
Muazzam otlaklar.
180
00:15:27,217 --> 00:15:31,180
El değmemiş tabiatın üstünde
saatlerce uçabiliyordunuz.
181
00:15:33,933 --> 00:15:38,228
Benden de buraları gezmem
ve tabiat dünyasının harikalarını
182
00:15:38,312 --> 00:15:42,107
memleketimdeki insanlar için
kayda almam istendi.
183
00:15:44,193 --> 00:15:45,653
Başta oldukça kolaydı.
184
00:15:45,736 --> 00:15:48,155
İnsanlar televizyonda
hiç pangolin görmemişti.
185
00:15:48,238 --> 00:15:52,326
Hiç tembel hayvan görmemişlerdi.
Yeni Gine'nin merkezini hiç görmemişlerdi.
186
00:15:57,998 --> 00:16:00,376
Hayatımın en güzel dönemiydi.
187
00:16:01,794 --> 00:16:04,505
Bizim hayatımızın en güzel dönemiydi.
188
00:16:05,005 --> 00:16:09,426
İkinci Dünya Savaşı sona ermişti,
teknoloji hayatlarımızı kolaylaştırıyordu.
189
00:16:11,971 --> 00:16:15,891
Değişimin hızı gittikçe artıyordu.
190
00:16:21,397 --> 00:16:24,566
Hiçbir şey ilerlememizi sınırlamayacaktı.
191
00:16:25,609 --> 00:16:28,445
Gelecek heyecanlı olacaktı.
192
00:16:28,946 --> 00:16:31,699
Hayal ettiğimiz her şeyi getirecekti.
193
00:16:34,827 --> 00:16:37,579
Bu, herhangi birimiz
ortada sorunlar olduğunu
194
00:16:37,663 --> 00:16:39,123
fark etmeden önceydi.
195
00:16:44,169 --> 00:16:46,171
1960
DÜNYA NÜFUSU: 3 MİLYAR
196
00:16:46,255 --> 00:16:48,507
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 315 PARÇA
197
00:16:48,590 --> 00:16:50,050
KALAN YABANİ DOĞA: %62
198
00:16:50,676 --> 00:16:52,803
EYLÜL, 1960
199
00:16:52,886 --> 00:16:57,391
Doğu Afrika'yı ilk kez 1960'ta
ziyaret ettim.
200
00:17:01,603 --> 00:17:06,859
O zamanlar tek bir tür olarak
doğanın varoluşuna
201
00:17:06,942 --> 00:17:12,489
günün birinde tehdit oluşturabileceğimiz
akla hayale gelmiyordu.
202
00:17:15,951 --> 00:17:20,664
Masai kelimesi olan "Serengeti"
"sonsuz ovalar" demek.
203
00:17:21,165 --> 00:17:24,001
Burada yaşayanlar için bu uygun bir tanım.
204
00:17:24,084 --> 00:17:26,670
Serengeti'nin bir noktasında
205
00:17:26,754 --> 00:17:29,465
hiç hayvan olmayan
bir yerde olabilirsiniz.
206
00:17:29,548 --> 00:17:31,050
Ertesi sabah bir bakarsınız ki
207
00:17:32,551 --> 00:17:34,720
bir milyon yaban sığırı var.
208
00:17:41,101 --> 00:17:43,312
250 bin zebra.
209
00:17:48,067 --> 00:17:50,027
Yarım milyon ceylan.
210
00:17:52,905 --> 00:17:54,656
Birkaç gün sonra da
211
00:17:55,949 --> 00:17:58,786
ufukta kaybolurlar.
212
00:17:59,244 --> 00:18:01,371
Böyle bir sürü
ortadan kaybolabildiğine göre
213
00:18:01,455 --> 00:18:03,499
bu düzlüklerin
214
00:18:04,082 --> 00:18:06,293
sonsuz olduğunu düşünebilirsiniz.
215
00:18:07,294 --> 00:18:10,422
Bunun doğru olmadığını
vizyoner bir bilim insanı olan
216
00:18:10,714 --> 00:18:12,716
Bernhard Grzimek gösterdi.
217
00:18:16,011 --> 00:18:19,681
O ve oğlu
ufuktaki sürüleri takip etmek için
218
00:18:19,765 --> 00:18:21,308
bir uçak kullandı.
219
00:18:31,610 --> 00:18:34,530
Nehirleri, ormanlık arazileri
220
00:18:34,613 --> 00:18:37,741
ve ulusal sınırları geçişlerini
kâğıda döktüler.
221
00:18:39,910 --> 00:18:42,371
Serengeti sürülerinin yaşayabilmek için
222
00:18:42,454 --> 00:18:47,209
çok büyük, sağlıklı bir otlak alana
ihtiyaç duyduğunu keşfettiler.
223
00:18:48,502 --> 00:18:50,838
Bu kadar büyük bir alan olmadan
224
00:18:50,921 --> 00:18:53,048
sürüler azalır
225
00:18:53,132 --> 00:18:56,718
ve tüm ekosistem çökerdi.
226
00:18:58,804 --> 00:19:00,514
Benim için mesele açıktı.
227
00:19:00,889 --> 00:19:03,100
Doğa sınırsız olmaktan çok uzak.
228
00:19:03,183 --> 00:19:04,268
Sınırlı.
229
00:19:04,351 --> 00:19:05,769
Korunması lazım.
230
00:19:06,353 --> 00:19:09,982
Ve birkaç yıl sonra
bu olgu herkes için netleşti.
231
00:19:10,941 --> 00:19:12,109
Motorlar hazır.
232
00:19:12,192 --> 00:19:14,403
Dört, üç, iki,
233
00:19:14,486 --> 00:19:15,404
bir,
234
00:19:15,487 --> 00:19:16,530
sıfır.
235
00:19:18,407 --> 00:19:20,742
Apollo uzaya gönderildiğinde
236
00:19:20,868 --> 00:19:23,078
bir televizyon stüdyosundaydım.
237
00:19:23,162 --> 00:19:26,790
ARALIK 1968
238
00:19:27,166 --> 00:19:29,418
İlk kez bir insan
239
00:19:29,501 --> 00:19:32,379
tüm gezegeni görecek kadar
240
00:19:32,462 --> 00:19:34,381
Dünya'dan uzaklaşmıştı.
241
00:19:34,882 --> 00:19:35,716
APOLLO 8 EV FİLMLERİ
242
00:19:35,799 --> 00:19:37,801
İşte gördükleri şey buydu.
243
00:19:40,470 --> 00:19:42,181
Hepimizin gördüğü şey.
244
00:19:43,974 --> 00:19:45,267
Gezegenimiz.
245
00:19:46,101 --> 00:19:48,854
Hassas ve izole.
246
00:19:54,735 --> 00:19:57,154
Bunun en sıra dışı yanlarından biri de
247
00:19:57,237 --> 00:20:02,367
insanların bu olayı
naklen seyredebiliyor olmasıydı.
248
00:20:02,868 --> 00:20:08,957
Uzaydaki bir adamın gördüklerini
aynı anda görebilmek
249
00:20:09,041 --> 00:20:11,210
olağanüstü bir şeydi.
250
00:20:12,502 --> 00:20:16,924
Ve ilk görüntüyü çok iyi hatırlıyorum.
251
00:20:17,341 --> 00:20:20,093
Mavi bir bilye gördük.
252
00:20:20,177 --> 00:20:23,013
Karanlığın ortasında mavi bir küre.
253
00:20:23,096 --> 00:20:26,642
Bunun Dünya olduğunu
254
00:20:26,892 --> 00:20:30,187
ve uzay aracında o fotoğrafı çeken
tek bir insan dışında
255
00:20:30,270 --> 00:20:35,484
insanoğlunun tamamının
o görüntünün içinde olduğunu fark ettik.
256
00:20:36,693 --> 00:20:43,242
Ve bu, insanların, dünya nüfusunun
düşünce yapısını tamamen değiştirdi.
257
00:20:46,870 --> 00:20:48,997
Evimiz sınırsız değildi.
258
00:20:50,540 --> 00:20:53,210
Varlığımızın bir sınırı vardı.
259
00:20:54,795 --> 00:20:58,924
Temel bir gerçek yeniden keşfedilmiş oldu.
260
00:21:00,175 --> 00:21:04,012
En nihayetinde hepimiz
etrafımızı saran sınırlı tabiat dünyasına
261
00:21:04,471 --> 00:21:07,641
bağlı ve bağımlıyız.
262
00:21:09,393 --> 00:21:13,438
Tarih öncesindeki, çiftçilik
ve medeniyetten önceki hayatımızı
263
00:21:13,522 --> 00:21:16,692
işte bu hakikat belirledi.
264
00:21:17,526 --> 00:21:20,487
Bazılarımız aya ayak basıyor olsa bile
265
00:21:20,904 --> 00:21:23,573
diğerleri hâlâ
gezegenin en ücra yerlerinde
266
00:21:23,657 --> 00:21:26,243
böyle bir hayat sürüyordu.
267
00:21:29,371 --> 00:21:32,624
MAYIS 1971
268
00:21:34,042 --> 00:21:35,585
1971'de
269
00:21:35,711 --> 00:21:40,382
Yeni Gine'de medeniyetten uzak yaşayan
bir kabileyi bulmak için yola koyuldum.
270
00:21:43,468 --> 00:21:46,471
Tıpkı çiftçilikten önce
tüm insanoğlunun olduğu gibi
271
00:21:46,930 --> 00:21:50,350
bu insanlar da avcı-toplayıcıydı.
272
00:21:53,729 --> 00:21:57,607
Kabalık değillerdi
ve çok bir şey tüketmiyorlardı.
273
00:22:02,070 --> 00:22:04,072
Nadiren et yiyorlardı.
274
00:22:05,365 --> 00:22:09,911
Kullandıkları kaynaklar
doğal yoldan kendilerini yeniliyordu.
275
00:22:10,829 --> 00:22:15,542
Geleneksel teknolojilerle çalışarak,
ebediyen etkin bir hâlde devam edebilecek
276
00:22:16,001 --> 00:22:20,130
sürdürülebilir bir hayat yaşıyorlardı.
277
00:22:23,467 --> 00:22:26,345
Benim bildiğim dünyanın tam zıttıydı.
278
00:22:27,429 --> 00:22:30,557
Her gün daha da fazlasını talep eden
bir dünyanın.
279
00:22:32,434 --> 00:22:34,436
1978
DÜNYA NÜFUSU: 4.3 MİLYAR
280
00:22:34,519 --> 00:22:36,646
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 335 PARÇA
281
00:22:36,730 --> 00:22:39,107
KALAN YABANİ DOĞA: %55
282
00:22:40,442 --> 00:22:44,946
1970'lerin ikinci yarısını dünyayı gezerek
ve uzun süredir hayalini kurduğum,
283
00:22:45,072 --> 00:22:49,409
yaşamın evrimi ve çeşitliliğini anlatan
284
00:22:50,452 --> 00:22:54,831
Life on Earth belgeselini
çekerek geçirdim.
285
00:22:56,625 --> 00:22:59,044
Belgesel 39 ülkede çekildi.
286
00:23:00,212 --> 00:23:03,298
650 türü filme aldık
287
00:23:03,715 --> 00:23:07,094
ve bir buçuk milyon kilometre yol yaptık.
288
00:23:07,719 --> 00:23:11,223
Canlılar âleminin portresini çizmeye
niyetlenmek için bile
289
00:23:11,306 --> 00:23:14,601
böyle bir sebatkârlık gerekiyor işte.
290
00:23:15,602 --> 00:23:20,649
Ama bu hayvanların bazılarını bulmanın
giderek zorlaştığı belli oluyordu.
291
00:23:34,413 --> 00:23:36,498
OCAK 1978
292
00:23:36,581 --> 00:23:38,875
Dağ gorillerini filme aldığımda
293
00:23:39,501 --> 00:23:44,631
Orta Afrika'daki uzak bir ormanda
sadece 300 tane kalmıştı.
294
00:23:46,049 --> 00:23:48,301
Yavru goriller iyi para ediyordu
295
00:23:48,385 --> 00:23:52,264
ve kaçak avcılar bir yavru için
on tane yetişkin öldürüyordu.
296
00:23:53,348 --> 00:23:58,103
Goriller insanlara alışkın olduğu için
onlara bu kadar yaklaşabildim.
297
00:24:00,188 --> 00:24:02,357
Onları hayatta tutmanın tek yolu
298
00:24:02,441 --> 00:24:05,026
korucuların her gün yanlarında olmasıydı.
299
00:24:11,283 --> 00:24:16,663
Çocukken kayalıklarda gördüğüm
o yok oluş sürecinin
300
00:24:17,622 --> 00:24:21,460
hemen dibimde gerçekleştiğinin
farkındaydım artık...
301
00:24:22,502 --> 00:24:25,464
Yakınen tanıdığım bu hayvanlar
yok oluyordu.
302
00:24:26,673 --> 00:24:28,550
En yakın akrabalarımız.
303
00:24:32,095 --> 00:24:34,181
Sorumlusu da bizdik.
304
00:24:36,850 --> 00:24:39,477
Bu soğuk bir gerçeği ortaya çıkardı.
305
00:24:40,812 --> 00:24:43,398
Bir canlı türü hedefimiz hâline geldiğinde
306
00:24:43,523 --> 00:24:47,068
artık dünyada
saklanabileceği hiçbir yer yoktu.
307
00:24:59,414 --> 00:25:00,790
Balinalar, 1970'lerde
308
00:25:00,874 --> 00:25:06,338
endüstriyel balina avı gemileri
tarafından katlediliyordu.
309
00:25:10,342 --> 00:25:13,553
En büyük balina olan
mavi balinaların sayıları
310
00:25:13,637 --> 00:25:16,306
o zamanlar sadece birkaç bindi.
311
00:25:21,019 --> 00:25:23,688
Bulması neredeyse imkânsızdı.
312
00:25:26,733 --> 00:25:29,778
Kambur balinaları
sadece seslerini dinleyerek
313
00:25:29,861 --> 00:25:32,197
Hawaii'nin dışında bulduk.
314
00:25:32,614 --> 00:25:35,325
Bir dakika önce Pasifik'te,
Hawaii yakınlarında
315
00:25:35,408 --> 00:25:37,827
bir su altı mikrofonuyla bu kaydı çektik.
316
00:25:37,911 --> 00:25:38,828
ŞUBAT 1978
317
00:25:38,954 --> 00:25:39,788
Şunu dinleyin.
318
00:25:52,300 --> 00:25:54,511
Bunun gibi kayıtlar sayesinde
319
00:25:54,594 --> 00:25:58,848
kambur balinaların şarkılarının
uzun ve karmaşık olduğu ortaya çıkardı.
320
00:25:59,641 --> 00:26:04,145
Aynı bölgede yaşayan kambur balinalar
şarkılarını birbirlerinden öğreniyorlar
321
00:26:04,479 --> 00:26:06,856
ve şarkılar, zaman içinde gelişen
322
00:26:06,940 --> 00:26:10,151
belli tema ve varyasyonlar içeriyor.
323
00:26:19,327 --> 00:26:20,912
Kederli şarkıları,
324
00:26:20,996 --> 00:26:24,833
insanların onlarla ilgili görüşlerini
değiştirmenin anahtarıydı.
325
00:26:29,337 --> 00:26:32,382
Merhaba Vostok. Biz Kanadalıyız.
326
00:26:33,216 --> 00:26:35,593
Lütfen balinaları öldürmeyi bırakın.
327
00:26:38,138 --> 00:26:43,643
Bir yağ ve et kaynağından öte bir şey
olarak görülmeyen bu hayvanlar
328
00:26:43,727 --> 00:26:46,479
bir anda kişilik kazandılar.
329
00:26:48,940 --> 00:26:51,526
Kadın, erkek ve de çocukların sesi olarak
330
00:26:52,235 --> 00:26:56,448
hep birlikte
"Balinaları öldürmeyi kesin." diyoruz.
331
00:26:59,034 --> 00:27:02,746
Tarihimizde hayvanları
birçok kez yok oluşa ittik.
332
00:27:03,705 --> 00:27:05,707
Ama şimdi bu aleni olduğu için
333
00:27:06,291 --> 00:27:08,293
artık kabul edilebilir değildi.
334
00:27:16,092 --> 00:27:20,722
Balinaların öldürülmesi
balıkçılıktan suça dönüştü.
335
00:27:20,805 --> 00:27:22,515
BALİNALARI KORUYUN
BALİNALARI ÖLDÜRMEYİN
336
00:27:22,599 --> 00:27:26,353
Ortaya birdenbire
çok güçlü bir ortak bilinç çıktı.
337
00:27:27,145 --> 00:27:30,523
Kimse hayvanların neslinin
tükenmesini istemiyordu.
338
00:27:32,067 --> 00:27:34,944
İnsanlar doğayla ilgili bilgilendirildikçe
339
00:27:35,779 --> 00:27:39,407
doğayı önemsemeye başlıyorlardı.
340
00:27:42,702 --> 00:27:47,248
Ve artık dünyanın öbür ucundaki insanları
bilgilendirecek imkânımız vardı.
341
00:27:54,756 --> 00:27:58,802
Life on Earth 1979'da yayına çıktığında
342
00:27:58,885 --> 00:28:00,887
ellili yaşlarıma girmiştim.
343
00:28:01,429 --> 00:28:06,434
Doğduğum zamana kıyasla
gezegende iki kat fazla insan vardı.
344
00:28:08,395 --> 00:28:14,275
Sizler ve ben, dünyadaki
en yaygın ve baskın hayvan türüne aitiz.
345
00:28:14,776 --> 00:28:17,862
En kalabalık büyük hayvan türü de
kesinlikle biziz.
346
00:28:17,946 --> 00:28:21,825
Bugün dört bin milyon civarındayız
347
00:28:22,283 --> 00:28:25,995
ve bu konuma
inanılmaz bir hızla ulaştık.
348
00:28:26,705 --> 00:28:30,500
Her şey son iki bin yıl içinde oldu.
349
00:28:30,583 --> 00:28:34,879
Diğer hayvanların faaliyetlerini
ve sayılarını kısıtlayan şeylerden
350
00:28:34,963 --> 00:28:38,967
kurtulmuş gibi görünüyoruz.
351
00:28:46,725 --> 00:28:48,435
Kurtulmuştuk da.
352
00:28:49,436 --> 00:28:53,022
Dünyadaki hayatın geri kalanından...
353
00:28:54,607 --> 00:28:57,235
...farklı bir hayat yaşıyorduk.
354
00:29:00,989 --> 00:29:03,825
Bizi avlayacak hayvan türleri
ortadan kalkmıştı.
355
00:29:06,369 --> 00:29:09,372
Hastalıklarımızın çoğu kontrol altındaydı.
356
00:29:11,207 --> 00:29:14,753
Siparişe yönelik gıda
üretmeyi başarmıştık.
357
00:29:17,130 --> 00:29:20,341
Bizi kısıtlayacak hiçbir şey kalmamıştı.
358
00:29:21,092 --> 00:29:23,261
Bizi durduracak hiçbir şey yoktu.
359
00:29:24,387 --> 00:29:26,431
Tabii biz kendimizi durdurmazsak.
360
00:29:27,599 --> 00:29:29,768
Bitirene dek
361
00:29:30,310 --> 00:29:32,479
Dünya'yı tüketmeye devam edecektik.
362
00:29:35,106 --> 00:29:40,069
Tek başına bir türün ya da hatta
birkaçının kurtarılması yetmeyecekti.
363
00:29:40,612 --> 00:29:44,199
Yaşam alanlarının hepsi
çok yakında yok olmaya başlayacaktı.
364
00:30:11,893 --> 00:30:17,732
Önce Güneydoğu Asya'dai bir yaşam alanının
tamamen yok edilmesine şahit oldum.
365
00:30:19,025 --> 00:30:24,239
1950'lerde Borneo'nun dörtte üçü
yağmur ormanlarıyla kaplıydı.
366
00:30:24,656 --> 00:30:26,908
İlerideki dallarda bir çatırtı duyduk.
367
00:30:28,076 --> 00:30:30,453
Sadece birkaç metre ötede,
368
00:30:30,912 --> 00:30:35,875
ağaçlarda sallanan tüylü,
büyük, kırmızı bir şey gördük.
369
00:30:37,001 --> 00:30:38,378
Bir orangutan.
370
00:30:41,714 --> 00:30:43,258
Yüzyılın sonuna doğru
371
00:30:43,383 --> 00:30:47,470
Borneo'nun yağmur ormanı
yarı yarıya azalmıştı.
372
00:30:53,601 --> 00:30:57,230
Yağmur ormanları
özellikle değerli yaşam alanlarıdır.
373
00:30:59,357 --> 00:31:02,777
Karadaki türlerin yarısından fazlası
burada yaşıyor.
374
00:31:07,740 --> 00:31:12,787
Evrimin tasarım yeteneğinin
yükseldiği yerler.
375
00:31:57,749 --> 00:32:03,254
Ormandaki milyonlarca canlı türünün
çoğunlukla sayıları azdır.
376
00:32:05,965 --> 00:32:09,260
Her birinin önemli bir rolü var.
377
00:32:14,390 --> 00:32:18,436
Orangutan anneleri, yavrularıyla
on yıl geçirmeli
378
00:32:18,519 --> 00:32:21,856
ve hangi meyvelerin
yenmeye değer olduğunu öğretmelidir.
379
00:32:25,652 --> 00:32:27,070
Bu eğitim olmadan
380
00:32:27,153 --> 00:32:30,490
tohum dağıtmadaki rollerini
tamamlayamazlardı.
381
00:32:32,367 --> 00:32:36,746
Pek çok ağaç türünün gelecek nesilleri
risk altında olacak
382
00:32:37,830 --> 00:32:42,335
ve ağaç çeşitliliği
bir yağmur ormanın olmazsa olmazıdır.
383
00:32:46,047 --> 00:32:49,092
Küçücük bir tropik yağmur alanı arazisinde
384
00:32:49,175 --> 00:32:52,387
700 farklı ağaç türü olabilir,
385
00:32:52,470 --> 00:32:55,932
ki bu sayı Kuzey Amerika'daki ağaçların
tamamına denk.
386
00:32:57,016 --> 00:33:03,648
Bizse bu baş döndürücü çeşitliliği
387
00:33:04,983 --> 00:33:08,319
palm yağı için monokültürelleştiriyoruz.
388
00:33:11,656 --> 00:33:15,785
Nispeten ölü bir habitat.
389
00:33:19,372 --> 00:33:23,751
Yer yer kuşların olduğu
o yeşil perdeyi görüyorsun
390
00:33:25,378 --> 00:33:27,839
ve sorun olmadığını düşünüyorsun.
391
00:33:27,922 --> 00:33:29,674
Ama bir helikopterle gidersen
392
00:33:29,757 --> 00:33:33,136
bunun yaklaşık bir kilometre genişliğinde
bir hat olduğunu
393
00:33:33,469 --> 00:33:35,221
ve o hattın ötesinde
394
00:33:35,304 --> 00:33:40,643
sıra sıra dizili palmiye ağaçları dışında
bir şey olmadığını görürsün.
395
00:33:49,652 --> 00:33:53,531
Ormanları kesmenin çifte mükâfatı var.
396
00:33:55,033 --> 00:33:57,243
Hem keresteden faydalanıyorlar
397
00:33:57,326 --> 00:34:01,956
hem de geride kalan araziyi
tarımda kullanıyorlar.
398
00:34:15,678 --> 00:34:21,476
Dünya genelinde
üç trilyon ağaç kesmemizin sebebi de bu.
399
00:34:21,559 --> 00:34:25,897
Dünyadaki yağmur ormanlarının
yarısı çoktan dümdüz oldu bile.
400
00:34:35,656 --> 00:34:42,288
Bugün gördüğümüz şey, bin yıla yayılmış
küresel bir sürecin son bölümü.
401
00:34:48,628 --> 00:34:55,426
Borneo ormanlarının kesilmesi,
orangutan nüfusunu
402
00:34:55,510 --> 00:34:58,971
60 yıl önce gördüğüm zamandan bu yana
üçte birine indirdi.
403
00:35:06,437 --> 00:35:09,148
Yağmur ormanlarını sonsuza dek kesemeyiz.
404
00:35:09,232 --> 00:35:13,736
Sonsuza dek yapamayacağımız her şey de
tanım gereği sürdürülebilir değildir.
405
00:35:15,113 --> 00:35:20,243
Sürdürülemez şeyler yaparsak
verdiğimiz hasarlar çoğalır
406
00:35:20,326 --> 00:35:24,330
ve sonunda
tüm sistem çökecek raddeye gelir.
407
00:35:25,665 --> 00:35:29,502
Ne kadar büyük olursa olsun,
hiçbir ekosistem güvenli değildir.
408
00:35:32,004 --> 00:35:35,007
Okyanus kadar büyük olanı bile.
409
00:35:40,012 --> 00:35:44,600
Bu yaşam alanı
90'ların sonlarında çektiğimiz
410
00:35:44,767 --> 00:35:47,228
The Blue Planet belgeselinin konusuydu.
411
00:35:53,317 --> 00:35:55,695
1997
DÜNYA NÜFUSU: 5.9 MİLYAR
412
00:35:55,778 --> 00:35:58,197
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 360 PARÇA
413
00:35:58,281 --> 00:35:59,907
KALAN YABANİ DOĞA: %46
414
00:36:01,159 --> 00:36:06,539
Zamanın başlangıcından beri var olan
ve tamamen bilinmeyen bir dünyanın
415
00:36:06,622 --> 00:36:10,877
insanı hayrete düşüren bir görüntüsüydü.
416
00:36:18,968 --> 00:36:22,346
Hepsi inanılmaz güzel,
417
00:36:22,430 --> 00:36:24,223
farklı farklı renklerde,
418
00:36:24,307 --> 00:36:26,726
varlığını dahi bilmediğiniz bir sürü şey.
419
00:36:30,688 --> 00:36:35,526
Hiçbiri de orada bulunmanızdan
rahatsız değildi.
420
00:36:43,784 --> 00:36:47,830
Çok geniş bir alana yayılmasından ötürü
okyanus büyük ölçüde boştur.
421
00:36:49,707 --> 00:36:53,085
Ama bazı yerlerde,
akıntıların besinleri yüzeye taşıdığı
422
00:36:53,169 --> 00:36:59,258
ve bir yaşam patlaması tetiklediği
sıcak noktalar vardır.
423
00:37:04,972 --> 00:37:09,060
Büyük balık sürüleri
böyle yerlerde toplanır.
424
00:37:17,193 --> 00:37:22,698
Sorun şu ki balıkçı filolarımız da
o sıcak noktaları bulmada
425
00:37:22,782 --> 00:37:24,033
balıklar kadar iyi.
426
00:37:25,993 --> 00:37:26,911
Bulunca da
427
00:37:26,994 --> 00:37:31,207
yoğunlaşmış sürüleri
kolayca toplayabiliyorlar.
428
00:37:35,336 --> 00:37:39,924
Büyük filolar dünya çapındaki okyanuslarda
balık avlamak için
429
00:37:40,007 --> 00:37:42,009
ilk defa 50'li yıllarda
430
00:37:43,010 --> 00:37:46,806
uluslararası sulara açıldılar.
431
00:37:49,058 --> 00:37:53,604
Buna rağmen denizlerdeki büyük balıkların
yüzde 90'ını bitirdiler.
432
00:38:01,696 --> 00:38:04,907
Başta ağlarına çok balık takıldı.
433
00:38:06,367 --> 00:38:08,703
Ama sadece birkaç yıl içinde
434
00:38:09,161 --> 00:38:13,374
dünyanın dört bir yanında
ağlar boş geliyordu.
435
00:38:15,126 --> 00:38:18,087
Balıkçılık süratli bir şekilde
o kadar zayıfladı ki
436
00:38:18,504 --> 00:38:22,717
ülkeler endüstriyi ayakta tutmak için
filoları sübvanse etmeye başladı.
437
00:38:28,264 --> 00:38:31,517
Büyük balıklar
ve diğer deniz yırtıcıları olmadan
438
00:38:31,934 --> 00:38:35,062
okyanustaki besin döngüsü sekteye uğrar.
439
00:38:41,694 --> 00:38:46,407
Yırtıcılar okyanusun güneşli sularında
besin olmasına yardımcı olur,
440
00:38:46,490 --> 00:38:51,287
planktonlar kullanabilsin diye
besinlerin geri dönüşümünü sağlarlar.
441
00:38:56,000 --> 00:38:57,335
Yırtıcılar olmadan
442
00:38:57,418 --> 00:39:00,629
besinler okyanusların derinlerinde
asırlarca kaybolur
443
00:39:00,713 --> 00:39:03,841
ve sıcak noktalar azalmaya başlar.
444
00:39:05,009 --> 00:39:07,428
Okyanus ölmeye başlar.
445
00:39:13,100 --> 00:39:17,396
Okyanus hayatı sığlıklarda da
kötüye gidiyordu.
446
00:39:22,985 --> 00:39:26,364
Blue Planet'ın film ekibi 1998'de
447
00:39:26,447 --> 00:39:29,575
o zamanlar az bilinen bir olaya rastladı.
448
00:39:33,454 --> 00:39:36,624
Mercan resifleri beyazlaşıyordu.
449
00:39:41,170 --> 00:39:45,299
Beyaz renk, mercanların
üzerlerinde simbiyotik olarak yaşayan
450
00:39:45,383 --> 00:39:48,386
algleri dışarı atmasıyla ortaya çıkar.
451
00:39:55,267 --> 00:39:58,979
Bunu ilk gördüğünüzde
belki güzel sanıyorsunuz
452
00:39:59,063 --> 00:40:01,649
ve birden trajedinin farkına varıyorsunuz
453
00:40:02,024 --> 00:40:04,819
çünkü gördüğünüz şey aslında iskelet.
454
00:40:04,902 --> 00:40:07,321
Ölü yaratıkların iskeletleri.
455
00:40:15,037 --> 00:40:19,250
Beyaz mercanlar
en sonunda yosunlar tarafından boğuluyor
456
00:40:19,750 --> 00:40:22,586
ve resifler, harikalar diyarından
457
00:40:23,754 --> 00:40:25,256
çöle dönüyor.
458
00:40:30,136 --> 00:40:33,556
Beyazlaşmanın sebebi başta bilinmiyordu.
459
00:40:33,639 --> 00:40:36,058
Ama bilim insanları,
460
00:40:36,142 --> 00:40:38,519
beyazlaşmanın gerçekleştiği çoğu vakada
461
00:40:39,145 --> 00:40:41,522
okyanusun ısındığını keşfetmeye başladı.
462
00:40:42,106 --> 00:40:46,735
Biz fosil yakıtlar kullanıp
atmosfere karbondioksit
463
00:40:46,819 --> 00:40:48,737
ve diğer sera gazlarını salarken
464
00:40:48,821 --> 00:40:52,450
bilim insanları da uzun bir süre
gezegenin ısınacağı konusunda
465
00:40:52,533 --> 00:40:54,118
uyarılarda bulunmuştu.
466
00:40:57,705 --> 00:41:00,082
Atmosferdeki karbonda ciddi bir değişim
467
00:41:00,166 --> 00:41:03,627
stabil bir Dünya ile
her zaman uyumsuz olmuştur.
468
00:41:04,378 --> 00:41:08,257
Bu, beş toplu yok oluşun
ortak özelliğiydi.
469
00:41:13,262 --> 00:41:14,388
Önceki olaylarda
470
00:41:14,471 --> 00:41:19,143
felaketi tetikleyecek
gerekli karbonu çıkarmak için
471
00:41:19,226 --> 00:41:23,856
milyon yıllık
volkanik aktivite gerekmişti.
472
00:41:26,317 --> 00:41:29,778
Milyonlarca yıllık
canlı organizmaları tek seferde
473
00:41:29,862 --> 00:41:33,115
kömür ve petrol olarak yakarak
474
00:41:33,199 --> 00:41:37,286
biz bunu 200 yıldan az sürede başardık.
475
00:41:39,205 --> 00:41:45,377
Küresel hava sıcaklığı 90'lara kadar
nispeten sabitti ama şimdi ortaya çıktı ki
476
00:41:45,461 --> 00:41:49,715
bunun sebebi
okyanusun aşırı ısıyı emmesiydi,
477
00:41:50,341 --> 00:41:52,468
bizim etkimizi maskelemesiydi.
478
00:41:55,221 --> 00:41:57,431
Bana göre Dünya'nın
479
00:41:57,515 --> 00:42:01,101
dengesini kaybetmeye başladığının
ilk göstergesi buydu.
480
00:42:09,360 --> 00:42:11,779
En uzak yaşam alanı
481
00:42:11,862 --> 00:42:15,950
gezegenin en uç
kuzey ve güneyinde yer alıyor.
482
00:42:16,325 --> 00:42:19,537
DONDURUCUDA HAYAT 1993
483
00:42:20,412 --> 00:42:24,250
Onlarca yıl içinde
kutup bölgelerini ziyaret ettim.
484
00:42:26,502 --> 00:42:28,629
KUTUPLAR ATLASI 2011
485
00:42:28,712 --> 00:42:32,299
Dünya üzerindeki
hiçbir şeye benzemeyen manzara
486
00:42:32,967 --> 00:42:35,928
ve zor koşullara uyum sağlamış türleriyle
487
00:42:37,721 --> 00:42:42,851
daima hayal gücünün ötesinde
bir yer olmuştur.
488
00:42:46,564 --> 00:42:48,607
Ama o uzak dünya değişiyor.
489
00:42:51,902 --> 00:42:56,949
Benim zamanımda
kutup yazlarının ısınmasını gördüm.
490
00:42:59,660 --> 00:43:04,623
Kocaman deniz buzları
bulmayı beklediğimiz yerlere gittik
491
00:43:04,707 --> 00:43:06,458
ama hiçbir şey bulamadık.
492
00:43:09,086 --> 00:43:14,592
Daima buzla çevrili olduğu için
geçmişte ulaşılamaz olan adalara
493
00:43:14,675 --> 00:43:17,428
tekneyle seyahat etmeyi başardık.
494
00:43:20,764 --> 00:43:25,519
Kutuplar Atlası 2011'de yayına girdiğinde
495
00:43:25,853 --> 00:43:28,897
bu değişimlerin sebebi
tamamen belli olmuştu.
496
00:43:33,777 --> 00:43:39,283
Okyanus uzun zamandan beri
faaliyetlerimizin neden olduğu
497
00:43:39,366 --> 00:43:41,577
aşırı ısıyı ememiyor.
498
00:43:42,578 --> 00:43:43,704
Sonuç olarak da
499
00:43:43,787 --> 00:43:45,914
bugün dünyadaki ortalama sıcaklık
500
00:43:46,040 --> 00:43:50,461
doğduğum zamankinden
bir santigrat derece daha sıcak.
501
00:43:55,799 --> 00:44:00,929
Son on bin yıldaki en hızlı değişim.
502
00:44:08,562 --> 00:44:14,276
Kuzey Kutbu'ndaki yazlık deniz buzu
40 yılda yüzde 40 azaldı.
503
00:44:16,570 --> 00:44:19,323
Gezegenimiz buzunu kaybediyor.
504
00:44:25,079 --> 00:44:31,043
Bu en bozulmamış, en uzak ekosistemler,
felakete doğru gidiyor.
505
00:44:49,144 --> 00:44:52,398
İzimiz artık tamamen küresel.
506
00:44:53,190 --> 00:44:56,360
Etkimiz artık çok derin.
507
00:44:56,860 --> 00:44:58,737
Gezegene şuursuzca saldırmamız
508
00:44:58,821 --> 00:45:03,534
canlılar âleminin temellerini
sonunda değiştirmeye başladı.
509
00:45:12,042 --> 00:45:15,587
Balık türlerinin yüzde 30'unu
gereğinden fazla avlayarak
510
00:45:15,671 --> 00:45:17,131
kritik seviyelere çektik.
511
00:45:19,758 --> 00:45:24,054
Her yıl 15 milyardan fazla ağaç kesiyoruz.
512
00:45:26,598 --> 00:45:30,811
Barajlar yaparak, nehirleri ve gölleri
kirleterek ya da kurutarak
513
00:45:31,395 --> 00:45:36,650
temiz su kaynaklarını
yüzde 80 oranında azalttık.
514
00:45:37,860 --> 00:45:41,613
Vahşi doğayı evcil doğayla değiştiriyoruz.
515
00:45:45,576 --> 00:45:48,328
Dünyadaki bereketli toprakların yarısı
516
00:45:48,912 --> 00:45:50,706
artık tarım arazisi.
517
00:45:57,588 --> 00:46:03,260
Bu gezegendeki kuş kütlesinin
yüzde 70'i evcil kuşlar.
518
00:46:03,677 --> 00:46:06,638
En büyük çoğunluk tavuklar.
519
00:46:10,768 --> 00:46:16,064
Dünyadaki memeli kütlesinin
üçte birinden fazlasını oluşturuyoruz.
520
00:46:16,899 --> 00:46:21,153
Yüzde 60'ı da
yemek için yetiştirdiğimiz hayvanlar.
521
00:46:26,283 --> 00:46:31,580
Faresinden balinasına geri kalanlar da
sadece yüzde dördünü oluşturuyor.
522
00:46:34,917 --> 00:46:37,669
Bu artık bizim gezegenimiz.
523
00:46:37,753 --> 00:46:41,048
İnsanoğlu için
insanoğlu tarafından yönetiliyor.
524
00:46:41,131 --> 00:46:44,801
Canlılar âleminin geri kalanı için
çok bir şey kalmadı.
525
00:46:51,183 --> 00:46:54,311
1950'lerde çekim yapmaya
başladığımdan beri
526
00:46:54,394 --> 00:47:00,275
vahşi hayvan nüfusları
ortalama olarak yarının altına indi.
527
00:47:02,653 --> 00:47:04,655
Bugün şu görüntülere bakıyorum
528
00:47:04,738 --> 00:47:06,490
ve fark ediyorum ki
529
00:47:06,573 --> 00:47:09,660
genç bir adam olarak vahşi doğadayken
el değmemiş,
530
00:47:09,743 --> 00:47:13,247
doğal dünyayı deneyimlediğimi
düşündüğüm hâlde
531
00:47:13,789 --> 00:47:14,957
bu bir illüzyonmuş.
532
00:47:17,292 --> 00:47:22,089
O ormanlar, ovalar ve denizle
çoktan boşalıyormuş.
533
00:47:27,636 --> 00:47:30,097
Yani dünya eskisi gibi yabani değil.
534
00:47:31,682 --> 00:47:32,975
Onu yok ettik.
535
00:47:33,600 --> 00:47:36,645
Sadece mahvetmedik.
Yani dünyayı tamamen...
536
00:47:37,688 --> 00:47:39,565
O dünyayı yok ettik.
537
00:47:39,648 --> 00:47:42,776
İnsan olmayan dünya gitti.
538
00:47:45,070 --> 00:47:47,072
İnsanlar dünyayı ele geçirdi.
539
00:48:29,323 --> 00:48:32,743
Bu film benim tanıklık ifadem.
540
00:48:33,493 --> 00:48:38,248
Tek bir ömürlük süre içindeki
küresel gerilemenin hikâyesi.
541
00:48:43,253 --> 00:48:45,464
Bu kadarla da bitmiyor.
542
00:48:47,257 --> 00:48:49,593
Şu anki rotamızda devam edersek
543
00:48:49,676 --> 00:48:53,472
benim ömrümde gördüğüm hasar
gelecekteki hasarın
544
00:48:53,847 --> 00:48:58,268
âdeta gölgesinde kalacak.
545
00:49:02,022 --> 00:49:04,232
2020
DÜNYA NÜFUSU: 7.8 MİLYAR
546
00:49:04,316 --> 00:49:06,443
ATMOSFERDEKİ KARBON: MİLYONDA 415 PARÇA
547
00:49:06,526 --> 00:49:08,695
KALAN YABANİ DOĞA: %35
548
00:49:09,905 --> 00:49:14,618
Bilimsel tahminlere göre
bugün doğmuş olsaydım
549
00:49:15,243 --> 00:49:17,955
şunlara şahit olacaktım:
550
00:49:20,540 --> 00:49:22,918
2030'LAR
551
00:49:23,001 --> 00:49:24,628
Amazon yağmur ormanı,
552
00:49:25,128 --> 00:49:29,049
yeterince nem üretemeyene dek kesilecek,
553
00:49:29,925 --> 00:49:32,344
kuru bir çayıra dönüşecek,
554
00:49:32,970 --> 00:49:35,639
muazzam bir tür kaybına sebep olacak
555
00:49:37,057 --> 00:49:40,310
ve küresel su döngüsünü değiştirecek.
556
00:49:47,109 --> 00:49:48,443
Aynı zamanda
557
00:49:48,527 --> 00:49:51,780
kutuplar yazın buzsuz olacak.
558
00:49:54,616 --> 00:49:56,827
Beyaz buz örtüsü olmadan
559
00:49:56,910 --> 00:50:00,664
güneş enerjisinin daha azı
uzaya geri yansıyacak
560
00:50:01,915 --> 00:50:05,460
ve küresel ısınma hızı artacak.
561
00:50:07,462 --> 00:50:10,632
2040'LAR
562
00:50:11,883 --> 00:50:15,846
Kuzey boyunca
donmuş toprakların çözünmesiyle
563
00:50:16,221 --> 00:50:22,894
karbondioksitten kat kat daha güçlü olan
sera gazı salınacak
564
00:50:24,020 --> 00:50:28,191
ve iklim değişikliği büyük hız kazanacak.
565
00:50:31,570 --> 00:50:35,365
2050'LER
566
00:50:35,699 --> 00:50:39,703
Okyanus ısınmaya devam ederek
asidik hâle geldikçe
567
00:50:39,786 --> 00:50:42,789
dünyanın dört bir yanındaki
mercan resifleri ölecek.
568
00:50:46,626 --> 00:50:49,546
Balık nüfusları çökecek.
569
00:50:53,175 --> 00:50:57,012
2080'LER
570
00:50:58,096 --> 00:51:01,308
Aşırı kullanım yüzünden
toprakların tükenmesiyle
571
00:51:01,391 --> 00:51:04,478
küresel gıda üretiminde kriz yaşanacak.
572
00:51:13,278 --> 00:51:15,781
Tozlaşmayı sağlayan böcekler yok olacak
573
00:51:17,991 --> 00:51:21,453
ve hava giderek daha da tutarsız olacak.
574
00:51:24,122 --> 00:51:27,084
2100'LER
575
00:51:27,167 --> 00:51:31,004
Gezegenimiz dört santigrat derece
daha sıcak olacak.
576
00:51:33,089 --> 00:51:37,427
Dünyanın büyük kısımları
yaşama elverişli olmayacak.
577
00:51:40,263 --> 00:51:43,433
Milyonlarca insan evsiz kalacak.
578
00:51:46,895 --> 00:51:49,815
Altıncı kitlesel yok oluş
579
00:51:50,857 --> 00:51:52,484
çoktan başladı bile.
580
00:51:58,865 --> 00:52:03,078
Bunlar, geri dönüşümü olmayan
değişiklikler getiren
581
00:52:04,079 --> 00:52:06,456
tek yönlü bir dizi kapı.
582
00:52:08,708 --> 00:52:11,253
Gelecek bir ömürlük süre içinde
583
00:52:12,129 --> 00:52:15,382
bizim Cennet Bahçe'miz olan
Holosen çağının
584
00:52:16,842 --> 00:52:18,844
güvenliği ve istikrarı
585
00:52:20,595 --> 00:52:21,847
kaybolacak.
586
00:52:28,687 --> 00:52:31,106
BM İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KONFERANSI, 2018
587
00:52:31,189 --> 00:52:34,484
Şu anda
küresel çapta, insan yapımı bir felaketle
588
00:52:35,318 --> 00:52:37,112
karşı karşıyayız.
589
00:52:37,988 --> 00:52:40,866
Binlerce yıl içindeki en büyük tehdidimiz.
590
00:52:41,741 --> 00:52:43,493
Eğer harekete geçmezsek
591
00:52:43,952 --> 00:52:46,454
medeniyetimizin
592
00:52:47,330 --> 00:52:50,917
ve tabiatın büyük kısmının yok olması
593
00:52:51,626 --> 00:52:52,794
çok yakın.
594
00:52:53,461 --> 00:52:55,505
Ne kadar uzun müdahele etmezsek
595
00:52:55,589 --> 00:52:58,758
bu konuda bir şey yapmak
o kadar zor olacak.
596
00:52:59,718 --> 00:53:02,137
Mutlu bir şekilde emekli olabilirdiniz.
597
00:53:03,054 --> 00:53:04,389
Ama şimdi bize
598
00:53:05,182 --> 00:53:07,392
ne tür tehlikenin içinde olduğumuzu
599
00:53:08,351 --> 00:53:10,061
açıklamak istiyorsunuz.
600
00:53:11,938 --> 00:53:13,148
Bir bakıma...
601
00:53:14,107 --> 00:53:17,652
Keşke... Bu mücadeleye dâhil olmasaydım.
602
00:53:18,778 --> 00:53:21,448
Çünkü keşke
bir mücadele gerekmemiş olsaydı.
603
00:53:21,865 --> 00:53:25,952
Ama ben inanılmaz şanslıydım
604
00:53:27,579 --> 00:53:31,625
ve sorunların ne olduğunu görüp
605
00:53:32,542 --> 00:53:36,046
bunları görmezden gelmeye karar verseydim
606
00:53:36,129 --> 00:53:38,048
kesinlikle çok suçlu hissederdim.
607
00:53:38,131 --> 00:53:39,966
DÜNYA EKONOMİK FORUMU
DAVOS, 2019
608
00:53:40,050 --> 00:53:41,051
GEZEGENİMİZ
609
00:53:41,134 --> 00:53:45,889
Kalabalıktan çıkmanın tek yolu
dip dibe olan bedenlere tırmanmak.
610
00:53:47,432 --> 00:53:49,935
Altta kalanlar ezilerek ölebilir.
611
00:54:07,494 --> 00:54:09,245
Karşı karşıya olduğumuz şey
612
00:54:09,871 --> 00:54:12,749
canlılar âleminin çöküşünden
başka bir şey değil.
613
00:54:14,542 --> 00:54:17,754
Medeniyetimizi doğuran,
614
00:54:19,506 --> 00:54:23,551
hayatımızın her bir unsurunun
bağlı olduğu şey bu.
615
00:54:27,013 --> 00:54:29,015
Kimse bunun olmasını istemez.
616
00:54:29,849 --> 00:54:32,852
Hiçbirimiz bunun olmasını göze alamaz.
617
00:54:36,481 --> 00:54:38,233
Peki ne yapacağız?
618
00:54:40,610 --> 00:54:42,612
Cevap oldukça açık.
619
00:54:43,363 --> 00:54:46,157
En başından beri
gözümüzün önünde duruyordu.
620
00:54:48,410 --> 00:54:50,870
Gezegenimizin dengesini
geri getirmek için
621
00:54:51,788 --> 00:54:54,416
bizim ortadan kaldırdığımız
622
00:54:56,668 --> 00:54:59,379
biyolojik çeşitliliğini
geri kazandırmalıyız.
623
00:55:03,425 --> 00:55:07,220
Bu krizden çıkmanın tek yolu bu.
624
00:55:10,265 --> 00:55:13,435
Vahşi doğayı geri getirmeliyiz.
625
00:55:53,558 --> 00:55:57,479
Dünyayı yeniden inşa etmek
düşündüğünüzden daha basit
626
00:55:58,021 --> 00:55:59,981
ve yapmamız gereken değişiklikler
627
00:56:00,065 --> 00:56:03,902
sadece kendimize
ve gelecek nesillere fayda sağlayacak.
628
00:56:05,028 --> 00:56:06,321
Bundan bir asır sonra
629
00:56:06,404 --> 00:56:09,574
gezegenimiz yine vahşi bir yer olabilir.
630
00:56:10,158 --> 00:56:11,951
Nasıl, size anlatacağım.
631
00:56:19,793 --> 00:56:25,799
Dünyadaki tüm diğer türler
bir süre sonra maksimum nüfusa ulaşır.
632
00:56:27,092 --> 00:56:31,346
Bu, müsait doğal kaynaklarla
sürdürülebilecek bir rakamdır.
633
00:56:34,224 --> 00:56:35,767
Bir engelemiz yok,
634
00:56:35,850 --> 00:56:40,688
o yüzden popülasyonumuz
ben kendimi bildim bileli büyüyor.
635
00:56:41,439 --> 00:56:43,233
Şu anki tahminlerle
636
00:56:43,316 --> 00:56:48,696
2100'e kadar
dünyada 11 milyar insan olacak.
637
00:56:49,739 --> 00:56:54,035
Ama bu noktaya ulaşmadan önce
nüfus büyümesini yavaşlatmak,
638
00:56:54,119 --> 00:56:56,621
hatta durdurmak mümkün.
639
00:57:01,751 --> 00:57:03,711
Japonya'nın yaşam standardı,
640
00:57:03,795 --> 00:57:07,382
20'nci yüzyılın ikinci yarısında
hızla yükseldi.
641
00:57:08,591 --> 00:57:11,219
Sağlık ve eğitim geliştikçe
642
00:57:11,594 --> 00:57:15,056
insanların beklenti
ve fırsatları da büyüdü
643
00:57:15,140 --> 00:57:17,475
ve doğum oranı düştü.
644
00:57:19,144 --> 00:57:24,816
1950'de bir Japon ailesinin genelde
üç veya daha fazla çocuğu olurdu.
645
00:57:26,025 --> 00:57:30,071
1975'te ortalama iki oldu.
646
00:57:33,032 --> 00:57:36,828
Sonuç olarak nüfus artık sabitlendi
647
00:57:36,911 --> 00:57:39,789
ve 2000'den beri neredeyse hiç değişmedi.
648
00:57:41,749 --> 00:57:45,628
Bunun tüm dünyada başladığına dair
işaretler var.
649
00:57:48,464 --> 00:57:50,425
Dünyadaki uluslar geliştikçe
650
00:57:50,508 --> 00:57:53,094
insanlar daha az çocuk yapıyor.
651
00:57:57,473 --> 00:58:00,935
Her yıl dünya çapında doğan çocukların
652
00:58:01,394 --> 00:58:03,396
sayısı düşmek üzere.
653
00:58:05,690 --> 00:58:08,276
Nüfusun hâlâ büyümesinin en önemli nedeni
654
00:58:08,902 --> 00:58:10,904
çoğumuzun daha uzun yaşaması.
655
00:58:13,490 --> 00:58:15,158
Gelecekte bir noktada
656
00:58:15,658 --> 00:58:19,579
insan nüfusu ilk zirvesini yapacak.
657
00:58:21,122 --> 00:58:22,624
Bu ne kadar erken olursa
658
00:58:22,707 --> 00:58:26,294
yapmamız gereken diğer işler
o kadar kolaylaşır.
659
00:58:30,673 --> 00:58:33,676
İnsanları yoksulluktan kurtarmak için
çok çalışarak,
660
00:58:34,344 --> 00:58:37,055
sağlık hizmetlerine erişim vererek
661
00:58:37,764 --> 00:58:42,602
ve özellikle kızlara mümkün olduğunca
okulda kalma fırsatı vererek
662
00:58:42,685 --> 00:58:46,898
bu zirveyi daha erken
ve düşük bir seviyede yakalayabiliriz.
663
00:58:48,483 --> 00:58:50,610
Bunları neden yapmak istemeyelim ki?
664
00:58:51,069 --> 00:58:53,821
İnsanlara daha büyük
bir yaşam fırsatı vermek
665
00:58:53,905 --> 00:58:55,448
yapmak istediğimiz şey zaten.
666
00:58:56,074 --> 00:59:00,245
İşin püf noktası
dünyadaki etkimizi artırmadan
667
00:59:00,328 --> 00:59:03,456
yine o dünyadaki
yaşam standartlarını yükseltmek.
668
00:59:03,915 --> 00:59:05,458
Kulağa imkânsız gelebilir
669
00:59:05,542 --> 00:59:08,336
ama bunu yapabilmemizin yolları var.
670
00:59:17,762 --> 00:59:21,391
Canlılar dünyası
aslında güneş enerjisiyle çalışıyor.
671
00:59:24,185 --> 00:59:26,229
Dünya'nın bitkileri her gün
672
00:59:26,312 --> 00:59:31,109
üç trilyon kilovat saatlik
güneş enerjisi yakalar.
673
00:59:32,151 --> 00:59:36,155
Bu, ihtiyacımız olan enerjinin
neredeyse 20 katı.
674
00:59:36,406 --> 00:59:38,408
Hem de sadece güneş ışığından.
675
00:59:42,704 --> 00:59:46,040
Fosil yakıtları yok edip
676
00:59:46,624 --> 00:59:51,462
dünyamızı güneş, rüzgâr, su
ve jeotermal gibi
677
00:59:52,463 --> 00:59:57,468
doğanın ebedî enerjileriyle
idare ettiğimizi düşünün.
678
01:00:03,850 --> 01:00:05,685
Yüzyılın başında
679
01:00:05,768 --> 01:00:09,606
Fas, enerjisinin neredeyse tamamı için
680
01:00:09,689 --> 01:00:11,899
ithal petrol ve gaza güveniyordu.
681
01:00:12,650 --> 01:00:17,196
Bugün, dünyadaki en büyük
güneş enerjisi çiftliği dâhil olmak üzere,
682
01:00:17,280 --> 01:00:20,116
yenilenebilir enerji santralleri ağıyla
683
01:00:20,199 --> 01:00:23,620
ihtiyacının yüzde 40'ını
yurt içinde üretiyor.
684
01:00:28,124 --> 01:00:33,129
Sahra'nın kenarında oturan ve doğrudan
Güney Avrupa'ya bağlanan Fas,
685
01:00:33,921 --> 01:00:39,761
2050'de güneş enerjisi ihracatçısı
konumuna gelebilir.
686
01:00:46,976 --> 01:00:50,188
Yenilenebilir enerjilerin 20 yıl içinde
687
01:00:50,271 --> 01:00:53,566
dünyanın ana güç kaynağı olacağı
tahmin ediliyor.
688
01:00:55,234 --> 01:00:58,071
Ama onları tek kaynak da yapabiliriz.
689
01:00:58,988 --> 01:01:05,244
Bankalarımızın ve emeklilik fonlarımızın
fosil yakıta
690
01:01:06,412 --> 01:01:08,206
yatırım yapmaları çılgınlık.
691
01:01:08,289 --> 01:01:11,834
Yatırım yaptığımız geleceği
bunlar tehlikeye atıyor çünkü.
692
01:01:14,587 --> 01:01:17,965
Yenilenebilir bir geleceğin
bir sürü faydası olur.
693
01:01:18,800 --> 01:01:21,678
Enerji her yerde daha hesaplı olur,
694
01:01:23,471 --> 01:01:26,182
şehirlerimiz daha temiz ve sessiz olur
695
01:01:27,558 --> 01:01:30,728
ve yenilenebilir enerji asla tükenmez.
696
01:01:46,285 --> 01:01:50,289
Canlılar âlemi
sağlıklı bir okyanus olmadan yaşayamaz.
697
01:01:50,540 --> 01:01:51,958
Biz de öyle.
698
01:01:58,506 --> 01:02:03,428
Atmosferdeki karbonu azaltma savaşımızda
en büyük müttfeğimiz okyanus.
699
01:02:06,556 --> 01:02:10,852
Çeşitliliği ne kadar çok olursa
işini o kadar iyi yapar.
700
01:02:28,327 --> 01:02:33,458
Ve tabii okyanus, besin kaynağı olarak da
hepimiz için önemli.
701
01:02:36,878 --> 01:02:40,047
Balıkçılık, dünyanın en büyük
yabani hasadıdır
702
01:02:40,381 --> 01:02:41,758
ve bunu doğru yaparsak
703
01:02:42,175 --> 01:02:43,468
devam da edebilir
704
01:02:44,761 --> 01:02:48,097
çünkü ortada iki taraf için de kazanç var.
705
01:02:49,140 --> 01:02:53,060
Deniz habitatı ne kadar sağlıklı olursa
706
01:02:53,144 --> 01:02:55,313
o kadar çok balık ve yiyecek olur.
707
01:03:02,570 --> 01:03:06,449
Palau bir Pasifik adası ülkesi,
708
01:03:06,532 --> 01:03:11,037
balık ve turizm için
mercan resiflerine muhtaç.
709
01:03:15,583 --> 01:03:17,794
Balık stokları azalmaya başlayınca
710
01:03:17,877 --> 01:03:22,048
Palaulular balık avını kısıtlayarak
711
01:03:22,256 --> 01:03:25,676
ve birçok bölgede balık tutmayı
yasaklayarak tepki verdi.
712
01:03:29,180 --> 01:03:33,017
Korunmuş balık popülasyonları
çok geçmeden öyle sağlıklı oldu ki
713
01:03:33,100 --> 01:03:36,521
balık tutmaya açık alanlara taştılar.
714
01:03:42,235 --> 01:03:43,402
Sonuç olarak
715
01:03:43,486 --> 01:03:47,740
balıksız bölgeler
yerel balıkçıların avını artırırken
716
01:03:47,823 --> 01:03:51,619
aynı zamanda
resiflerin de iyileşmesine izin verildi.
717
01:03:56,832 --> 01:04:01,295
Tüm dünyada
benzer bir yaklaşım izlediğimizi düşünün.
718
01:04:02,505 --> 01:04:07,593
Tahminler, kıyılarımızın üçte birine
balık yasağı gelmesinin
719
01:04:07,677 --> 01:04:12,348
ebediyen ihtiyacımız olacak balığı
bize sağlamaya yeteceğini gösteriyor.
720
01:04:18,187 --> 01:04:21,857
BM uluslararası sularda
gelmiş geçmiş en büyük
721
01:04:21,941 --> 01:04:25,695
balık yasağı bölgesini
oluşturmaya çalışıyor.
722
01:04:28,072 --> 01:04:29,824
Okyanus tek bir karar ile
723
01:04:29,907 --> 01:04:32,660
sübvanse edilmiş
balıkçı filolarının tükettiği
724
01:04:32,743 --> 01:04:35,621
bir yer olmaktan çıkıp
iklim değişikliğiyle mücadelede
725
01:04:36,038 --> 01:04:41,419
bize yardım edecek olan vahşi doğanın
bir parçası hâline gelecektir.
726
01:04:43,004 --> 01:04:46,090
Dünyanın en büyük vahşi yaşam alanı.
727
01:05:02,440 --> 01:05:04,191
Konu karaya gelince...
728
01:05:04,942 --> 01:05:08,321
Tarımda kullandığımız alanı
ciddi oranda düşürmeliyiz.
729
01:05:08,404 --> 01:05:11,198
Böylece geri gelecek vahşi doğaya
yer açabiliriz
730
01:05:11,282 --> 01:05:14,160
ve bunu yapmanın
en hızlı ve en etkili yolu da
731
01:05:14,243 --> 01:05:16,454
yeme alışkanlığımızı değiştirmek.
732
01:05:21,917 --> 01:05:24,587
Büyük etoburlar doğada nadirdir
733
01:05:24,754 --> 01:05:28,257
çünkü her birini ayakta tutmak için
çok av gerekir.
734
01:05:35,014 --> 01:05:41,520
Serengeti'deki her avcı için
100'den fazla av hayvanı var.
735
01:05:45,775 --> 01:05:48,694
Ne zaman yemek için
bir et parçası seçsek,
736
01:05:48,778 --> 01:05:50,279
biz de farkında olmadan
737
01:05:50,363 --> 01:05:52,657
büyük bir arazi talep ediyoruz.
738
01:05:57,828 --> 01:06:02,625
Gezegen milyarlarca büyük et yiyiciyi
destekleyemez.
739
01:06:03,334 --> 01:06:05,127
Yeterince arazi yok.
740
01:06:09,507 --> 01:06:13,177
Hepimizin büyük ölçüde
sebzeye dayalı bir diyeti olsaydı
741
01:06:13,469 --> 01:06:17,473
şu anda kullandığımız arazinin
sadece yarısına ihtiyacımız olurdu.
742
01:06:19,141 --> 01:06:23,145
Ve o zaman kendimizi
bitki yetiştirmeye adadığımız için
743
01:06:23,312 --> 01:06:26,607
bu arazinin verimini
önemli ölçüde artırabilirdik.
744
01:06:32,822 --> 01:06:37,952
Hollanda, dünyanın en yoğun nüfuslu
ülkelerinden biri.
745
01:06:39,161 --> 01:06:44,417
Genişleyecek alanı olmayan
küçük aile çiftlikleriyle kaplı.
746
01:06:47,253 --> 01:06:50,131
Bu yüzden Hollandalı çiftçiler
her hektardan
747
01:06:50,214 --> 01:06:53,259
en iyi şekilde faydalanma konusunda
uzman oldu.
748
01:06:55,594 --> 01:06:58,889
İki kuşaktır sürdürülebilir tarım yaparak
749
01:07:02,101 --> 01:07:05,771
verimi on kat artırıyor,
750
01:07:05,855 --> 01:07:08,441
aynı zamanda da daha az su,
751
01:07:09,191 --> 01:07:12,236
daha az böcek ilacı
ve daha az gübre kullanıyor,
752
01:07:12,778 --> 01:07:14,613
daha az karbon yayıyorlar.
753
01:07:19,410 --> 01:07:20,703
Büyüklüğüne rağmen
754
01:07:20,786 --> 01:07:26,250
Hollanda dünyanın gıda ihracatı yapan
en büyük ikinci ülkesi.
755
01:07:30,796 --> 01:07:36,719
Çok daha az topraktan çok daha fazla
gıda üretebilmek için hem düşük teknoloji
756
01:07:36,802 --> 01:07:40,514
hem de yüksek teknoloji çözümlerini
uygulamamız tamamen mümkün.
757
01:07:42,767 --> 01:07:46,228
Yeni yerlerde yemek üretmeye
başlayabiliriz.
758
01:07:48,773 --> 01:07:51,400
Şehir içinde, kapalı alanlarda.
759
01:07:54,945 --> 01:07:58,365
Hiç toprak olmayan yerlerde bile.
760
01:08:12,046 --> 01:08:14,548
Çiftçilik yaklaşımımızı geliştirirken
761
01:08:14,632 --> 01:08:18,719
tarıma başladığımızdan beri yaptığımız
arazi işgalimizi
762
01:08:18,803 --> 01:08:20,763
tersine çevirmeye başlayacağız.
763
01:08:21,597 --> 01:08:27,686
Bu çok önemli
çünkü o boş araziye acil ihtiyacımız var.
764
01:08:34,944 --> 01:08:39,990
Ormanlar, gezegenimizin toparlanmasının
temel bir parçası.
765
01:08:41,700 --> 01:08:45,996
Onlar karbonu tutmak için
doğanın elindeki en iyi teknoloji
766
01:08:48,082 --> 01:08:50,835
ve de biyolojik çeşitliliğin merkezleri.
767
01:08:55,172 --> 01:08:58,175
Bu iki özellik yine birlikte çalışıyor.
768
01:08:58,801 --> 01:09:01,720
Ormanlar ne kadar yabani ve çeşitli olursa
769
01:09:01,804 --> 01:09:05,933
atmosferden karbon emme konusunda
o kadar etkili olurlar.
770
01:09:08,018 --> 01:09:12,481
Derhâl her yerde
orman kesimini durdurmalıyız
771
01:09:13,566 --> 01:09:16,443
ve palm yağıyla soya gibi ürünleri
772
01:09:16,527 --> 01:09:20,614
sadece uzun zaman önce kesilmiş
orman arazilerinde yetiştirmeliyiz.
773
01:09:21,365 --> 01:09:24,034
Sonuçta öyle bir sürü arazi var.
774
01:09:25,786 --> 01:09:27,913
Ama bundan daha iyisini yapabiliriz.
775
01:09:32,042 --> 01:09:37,673
Bir asır önce Kosta Rika'nın
dörtte üçünden fazlası ormanla kaplıydı.
776
01:09:45,472 --> 01:09:46,932
1980'lere gelindiğinde
777
01:09:47,016 --> 01:09:51,478
kontrolsüz odunculuk
bunu dörtte birine indirmişti.
778
01:09:54,398 --> 01:09:56,567
Hükümet acil harekete geçmeye karar verdi
779
01:09:56,650 --> 01:10:01,322
ve yerli ağaçların dikimi için
toprak sahiplerine hibe yardımı yaptı.
780
01:10:06,035 --> 01:10:10,039
Orman, sadece 25 yılda
Kosta Rika'nın yarısını
781
01:10:10,122 --> 01:10:13,250
tekrar ele geçirmek üzere geri döndü.
782
01:10:18,964 --> 01:10:22,843
Bunu küresel çapta başardığımızı
hayal edin.
783
01:10:25,804 --> 01:10:28,140
Ağaçların dönüşü,
784
01:10:28,224 --> 01:10:31,227
bugüne kadarki faaliyetlerimizle
785
01:10:31,477 --> 01:10:35,522
atmosfere salınan karbonun
üçte ikisini emer.
786
01:10:43,072 --> 01:10:44,823
Bunca şeyin yanında
787
01:10:45,407 --> 01:10:47,826
ağır basan tek bir temel prensip vardır.
788
01:10:50,996 --> 01:10:53,249
Doğa bizim en büyük müttefikimiz
789
01:10:53,832 --> 01:10:56,335
ve en büyük ilham kaynağımız.
790
01:10:58,629 --> 01:11:02,341
Doğanın her zaman yaptığını yapmalıyız.
791
01:11:04,260 --> 01:11:08,430
Doğa, hayatın sırrını
uzun süre önce çözdü.
792
01:11:14,353 --> 01:11:15,562
Bu dünyada
793
01:11:15,980 --> 01:11:18,440
bir tür ancak...
794
01:11:19,817 --> 01:11:23,612
... etrafındaki diğer her şey
büyüdükçe gelişebilir.
795
01:11:29,868 --> 01:11:32,621
Karşı karşıya olduğumuz sorunları
796
01:11:32,705 --> 01:11:35,499
bu gerçeği benimseyerek çözebiliriz.
797
01:11:38,460 --> 01:11:40,629
Biz doğaya sahip çıkarsak
798
01:11:42,381 --> 01:11:45,175
doğa da bize sahip çıkar.
799
01:11:48,095 --> 01:11:50,556
Artık türümüzün
800
01:11:50,639 --> 01:11:53,267
sadece büyümeyi bırakıp
801
01:11:55,394 --> 01:12:00,816
gezegenimizde doğa ile uyumlu
bir hayat kurma,
802
01:12:03,527 --> 01:12:06,280
gelişmeye başlama vakti geldi.
803
01:12:09,533 --> 01:12:10,868
Aslına bakarsanız
804
01:12:11,785 --> 01:12:13,495
bir yolculuğu tamamlıyoruz.
805
01:12:14,913 --> 01:12:17,833
On bin yıl önce, avcı-toplayıcılar olarak,
806
01:12:18,667 --> 01:12:22,713
sürdürülebilir bir hayat yaşıyorduk
çünkü tek seçenek buydu.
807
01:12:24,006 --> 01:12:25,466
Bunca yıldan sonra
808
01:12:26,508 --> 01:12:29,303
yine tek seçenek bu.
809
01:12:29,636 --> 01:12:31,638
Sürdürülebilir olmayı,
810
01:12:33,015 --> 01:12:38,145
doğadan ayrı olmaktan çıkıp
yeniden doğanın parçası olmayı
811
01:12:38,771 --> 01:12:43,067
tekrar keşfetmeliyiz.
812
01:12:48,572 --> 01:12:51,325
Bu gece sizin için
farklı bir programımız var.
813
01:12:54,161 --> 01:12:57,456
Dünya'daki yaşam şeklimizi
değiştirebilirsek
814
01:12:58,457 --> 01:13:01,043
önümüze alternatif bir gelecek çıkar.
815
01:13:04,963 --> 01:13:06,256
Bu gelecekte
816
01:13:06,799 --> 01:13:09,968
vahşi doğayı engellemek yerine
ona yardım etmenin,
817
01:13:10,052 --> 01:13:13,430
arazilerimizden faydalanmanın
yollarını buluyoruz.
818
01:13:15,057 --> 01:13:20,854
Denizlerimizin hızla canlanabileceği
şekilde balık tutma yollarını.
819
01:13:27,778 --> 01:13:32,199
Ormanlarımızdan sürdürülebilir şekilde
faydalanmanın yollarını.
820
01:13:35,744 --> 01:13:39,915
Nihayet doğaya karşı değil,
821
01:13:39,998 --> 01:13:42,459
doğayla birlikte çalışmayı öğreneceğiz.
822
01:13:45,212 --> 01:13:46,380
Nihayet,
823
01:13:46,463 --> 01:13:49,633
bir ömür boyu
canlılar âlemini keşfettikten sonra
824
01:13:49,842 --> 01:13:51,718
bir şeyden eminim.
825
01:13:52,970 --> 01:13:55,639
Mesele gezegenimizi kurtarmak değil.
826
01:13:56,932 --> 01:13:59,184
Mesele kendimizi kurtarmak.
827
01:14:04,148 --> 01:14:07,234
Gerçek şu ki, bizimle veya biz olmadan
828
01:14:07,651 --> 01:14:10,571
doğal dünya kendini yeniden inşa edecek.
829
01:14:20,372 --> 01:14:24,585
Çernobil'in tahliyesinden
bu yana geçen 30 yılda
830
01:14:25,377 --> 01:14:28,755
vahşi doğa boş bulduğu yeri doldurmuş.
831
01:14:40,225 --> 01:14:44,354
Bugün, orman şehri ele geçirmiş.
832
01:14:58,202 --> 01:15:03,040
Burası başka yerlerde çok nadir bulunan
yabani hayvanlar için bir sığınak
833
01:15:09,713 --> 01:15:14,426
ve hatalarımız ne kadar vahim olursa olsun
834
01:15:14,801 --> 01:15:18,347
doğanın bunları düzelteceğini gösteren
güçlü bir kanıt olmuş.
835
01:15:22,643 --> 01:15:25,187
Canlılar dünyası ayakta kalacak.
836
01:15:27,689 --> 01:15:31,235
Biz insanlar aynı beklentiye kapılamayız.
837
01:15:34,238 --> 01:15:38,075
Buraya kadar geldik çünkü bizler yaşamış
838
01:15:38,492 --> 01:15:39,826
en zeki yaratıklarız.
839
01:15:44,373 --> 01:15:46,041
Ama devam etmek için
840
01:15:46,375 --> 01:15:49,127
bize zekâdan fazlası gerekiyor.
841
01:15:51,171 --> 01:15:52,172
Bize
842
01:15:53,173 --> 01:15:54,341
bilgelik gerekiyor.
843
01:16:07,396 --> 01:16:11,692
İnsanlar ve dünyadaki
diğer türler arasında bir sürü fark var
844
01:16:12,484 --> 01:16:17,447
ama bir tek bize mahsus olanı şu,
bizler geleceği hayal edebiliyoruz.
845
01:16:18,991 --> 01:16:23,078
Ben ve belki siz de
uzun zaman o geleceği kötü gördük
846
01:16:24,037 --> 01:16:28,500
ama artık durumun
o kadar vahim olmadığı ortaya çıkıyor.
847
01:16:29,543 --> 01:16:32,838
Hatamızı telafi etmek,
gelişim yolculuğumuzu tamamlamak,
848
01:16:32,921 --> 01:16:37,968
etkimizi yönetmek ve yeniden
doğa ile uyumlu bir tür hâline gelmek için
849
01:16:38,051 --> 01:16:41,388
elimizde fırsat var.
850
01:16:42,306 --> 01:16:45,183
Bize tek gereken şey bunu yapma iradesi.
851
01:16:45,809 --> 01:16:50,480
Artık kendimiz için
mükemmel bir ev yaratıp miras aldığımız
852
01:16:51,064 --> 01:16:57,404
zengin, sağlıklı ve harika dünyayı
yeniden kurma fırsatımız var.
853
01:16:58,488 --> 01:16:59,906
Bunu bir hayal edin.
854
01:17:45,494 --> 01:17:49,247
BU FİLM DAVID ATTENBOROUGH'NUN
ŞAHİTLİK İFADESİDİR
855
01:17:49,331 --> 01:17:52,459
BAŞKA KİMİN SEYRETMESİ LAZIM?
856
01:22:19,142 --> 01:22:22,145
Alt yazı çevirmeni: Mahir Yıldız