1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX
2
00:00:06,464 --> 00:00:13,430
NETFLIX — ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY
3
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX
4
00:01:12,489 --> 00:01:17,911
W tym ukraińskim mieście
mieszkało kiedyś niemal 50 000 ludzi.
5
00:01:18,787 --> 00:01:22,957
Było w nim wszystko,
co potrzebne do wygodnego życia.
6
00:01:26,711 --> 00:01:32,383
Lecz 26 kwietnia 1986 roku
przestało nadawać się do zamieszkania.
7
00:01:34,344 --> 00:01:38,681
W pobliskiej elektrowni atomowej
w Czarnobylu doszło do wybuchu.
8
00:01:42,644 --> 00:01:47,273
W niecałe 48 godzin
miasto zostało ewakuowane.
9
00:01:50,735 --> 00:01:52,821
Od tamtej pory nikt tu nie mieszka.
10
00:02:03,790 --> 00:02:08,461
Wybuch był efektem
złego planowania i ludzkiego błędu.
11
00:02:09,420 --> 00:02:10,421
Pomyłki.
12
00:02:11,297 --> 00:02:16,636
Spowodował katastrofę środowiskową,
która miała wpływ na całą Europę.
13
00:02:17,929 --> 00:02:23,518
Wielu uważa ją za najkosztowniejszą
w historii ludzkości.
14
00:02:25,520 --> 00:02:28,648
Ale Czarnobyl to tylko jedno zdarzenie.
15
00:02:29,732 --> 00:02:34,195
Prawdziwa tragedia naszych czasów
rozgrywa się na całym świecie,
16
00:02:34,279 --> 00:02:36,489
ledwo zauważalna z dnia na dzień.
17
00:02:37,323 --> 00:02:41,202
Mówię o utracie dzikich miejsc
na naszej planecie.
18
00:02:41,286 --> 00:02:43,121
Jej różnorodności biologicznej.
19
00:02:50,378 --> 00:02:54,465
Świat jest wyjątkowym
i widowiskowym cudem.
20
00:02:55,758 --> 00:03:00,513
Miliardy przedstawicieli
milionów gatunków roślin i zwierząt
21
00:03:01,389 --> 00:03:04,475
wprost oszałamiają
swoją różnorodnością i bogactwem.
22
00:03:06,519 --> 00:03:10,648
Współpracują, by czerpać korzyści
z energii słońca
23
00:03:11,107 --> 00:03:13,109
i minerałów z ziemi.
24
00:03:15,236 --> 00:03:20,783
Ich istnienie tak się zazębia,
że utrzymują siebie nawzajem przy życiu.
25
00:03:22,744 --> 00:03:28,166
Jesteśmy uzależnieni
od tego idealnie dostrojonego respiratora,
26
00:03:29,542 --> 00:03:34,130
który do poprawnego działania
potrzebuje różnorodności biologicznej.
27
00:03:39,636 --> 00:03:46,434
Ale sposób życia ludzi powoduje,
że ta różnorodność chyli się ku upadkowi.
28
00:03:51,981 --> 00:03:56,277
To też jest skutkiem
złego planowania i ludzkiego błędu,
29
00:03:57,195 --> 00:04:00,782
i to również zaowocuje tym,
co widzimy tutaj.
30
00:04:04,369 --> 00:04:07,872
Miejscem niezdatnym do życia.
31
00:04:12,502 --> 00:04:14,170
Świat natury zanika.
32
00:04:14,504 --> 00:04:16,464
Dowody widać na każdym kroku.
33
00:04:16,714 --> 00:04:20,301
Stało się to za mojego życia.
Widziałem to na własne oczy.
34
00:04:21,302 --> 00:04:23,972
Ten film to moje zeznanie jako świadka
35
00:04:24,055 --> 00:04:25,765
i moja wizja przyszłości.
36
00:04:26,516 --> 00:04:30,144
Historia o tym,
jak popełniliśmy największą pomyłkę,
37
00:04:30,311 --> 00:04:34,524
i jak – o ile zadziałamy teraz –
możemy ją naprawić.
38
00:04:52,375 --> 00:04:54,335
Jestem David Attenborough
39
00:04:55,211 --> 00:04:57,088
i mam 93 lata.
40
00:04:58,214 --> 00:05:00,300
Miałem naprawdę niezwykłe życie.
41
00:05:01,342 --> 00:05:05,096
Dopiero teraz doceniam,
jak niezwykłe ono było.
42
00:05:11,060 --> 00:05:12,979
Miałem szczęście spędzić je,
43
00:05:13,062 --> 00:05:15,690
odkrywając dzikie miejsca
na naszej planecie.
44
00:05:18,693 --> 00:05:21,237
Odwiedziłem każdą część globu.
45
00:05:28,119 --> 00:05:31,247
Z pierwszej ręki
doświadczyłem żyjącego świata
46
00:05:31,330 --> 00:05:33,958
w całej jego różnorodności i niezwykłości.
47
00:05:36,836 --> 00:05:39,464
Prawdę mówiąc,
nie mógłbym sobie wyobrazić
48
00:05:39,964 --> 00:05:41,132
innego życia.
49
00:05:44,594 --> 00:05:47,722
Zawsze uwielbiałem odkrywać,
50
00:05:48,347 --> 00:05:49,557
przeżywać przygody,
51
00:05:50,141 --> 00:05:52,852
uczyć się więcej o dziczy.
52
00:05:54,395 --> 00:05:55,730
I uczę się nadal.
53
00:05:57,565 --> 00:06:01,110
Tak samo, jak gdy byłem chłopcem.
54
00:06:08,409 --> 00:06:11,204
ROK 1937
LICZBA LUDNOŚCI: 2,3 MILIARDA
55
00:06:11,287 --> 00:06:14,332
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE:
280 CZĘŚCI NA MILION
56
00:06:14,415 --> 00:06:16,125
DZICZ: 66% POWIERZCHNI ZIEMI
57
00:06:18,836 --> 00:06:21,130
To był zupełnie inny świat.
58
00:06:22,632 --> 00:06:27,261
Nie rozumieliśmy,
jak funkcjonuje żyjący świat.
59
00:06:30,056 --> 00:06:32,350
Nazywano to historią naturalną,
60
00:06:32,850 --> 00:06:35,353
bo zasadniczo o to w tym chodziło.
61
00:06:37,063 --> 00:06:37,980
O historię.
62
00:06:42,568 --> 00:06:48,074
Dla chłopca było to świetne miejsce,
bo wydobywano tu żelaziak,
63
00:06:48,157 --> 00:06:49,742
ale prace zakończono.
64
00:06:49,826 --> 00:06:53,871
Tych zarośli tu nie było.
Kamieniołom dopiero co przestał działać.
65
00:07:07,718 --> 00:07:11,305
Jako mały chłopiec
spędzałem tu cały wolny czas,
66
00:07:11,389 --> 00:07:14,183
szukając w skałach w miejscach jak to...
67
00:07:15,518 --> 00:07:16,853
ukrytego skarbu.
68
00:07:20,273 --> 00:07:21,107
Skamielin.
69
00:07:22,900 --> 00:07:24,944
To stworzenie to amonit.
70
00:07:25,278 --> 00:07:28,614
Zwierzę to żyło w tej komorze
71
00:07:28,698 --> 00:07:31,659
i rozciągało swoje macki,
by schwytać ofiarę.
72
00:07:32,785 --> 00:07:36,914
Żyło około 180 milionów lat temu.
73
00:07:37,832 --> 00:07:42,420
Ten konkretny osobnik
nosi nazwę Tiltoniceras,
74
00:07:42,628 --> 00:07:47,717
bo pierwszego znaleziono
niedaleko kamieniołomu w Tilton
75
00:07:47,800 --> 00:07:49,051
w środkowej Anglii.
76
00:07:50,428 --> 00:07:55,766
Z czasem zacząłem poznawać
historię ewolucji Ziemi.
77
00:07:56,809 --> 00:08:00,897
W zasadzie to historia
o powolnej i ciągłej zmianie.
78
00:08:03,524 --> 00:08:05,026
Przez miliardy lat
79
00:08:05,568 --> 00:08:08,696
natura tworzyła niezwykłe formy,
80
00:08:08,946 --> 00:08:13,034
a każda była bardziej złożona
i doskonalsza niż poprzednia.
81
00:08:15,286 --> 00:08:18,706
To niezwykle złożona praca.
82
00:08:22,877 --> 00:08:25,963
A potem, co kilkaset milionów lat,
83
00:08:26,380 --> 00:08:29,342
po tylu mozolnych procesach,
84
00:08:29,759 --> 00:08:32,303
dochodzi do jakiejś katastrofy.
85
00:08:33,054 --> 00:08:34,805
Masowego wymierania.
86
00:08:35,890 --> 00:08:41,562
Ogromna liczba gatunków nagle znika
i zostaje zastąpiona przez garstkę innych.
87
00:08:43,689 --> 00:08:46,025
Cała ewolucja zniweczona.
88
00:08:47,985 --> 00:08:49,111
To widać.
89
00:08:49,445 --> 00:08:51,531
To ta linia w warstwach skalnych.
90
00:08:51,614 --> 00:08:56,244
Granica, która oznacza całkowitą,
gwałtowną i globalną zmianę.
91
00:08:57,119 --> 00:08:58,287
Pod tą linią
92
00:08:58,371 --> 00:09:00,706
znajduje się mnóstwo form życia.
93
00:09:02,375 --> 00:09:04,335
Ponad nią bardzo niewiele.
94
00:09:07,004 --> 00:09:13,219
Przez cztery miliardy lat istnienia życia
do masowego wymierania doszło pięć razy.
95
00:09:15,721 --> 00:09:18,057
Ostatnim razem wydarzenie to
96
00:09:18,140 --> 00:09:21,852
zakończyło erę dinozaurów.
97
00:09:22,853 --> 00:09:26,649
Uderzenie meteorytu
spowodowało katastrofalną zmianę
98
00:09:26,732 --> 00:09:28,568
warunków życia na Ziemi.
99
00:09:31,529 --> 00:09:35,825
Wyginęło 75% gatunków.
100
00:09:38,953 --> 00:09:42,832
Życie musiało się odbudować.
101
00:09:44,584 --> 00:09:46,502
Przez 65 milionów lat
102
00:09:46,586 --> 00:09:50,172
trwała rekonstrukcja żyjącego świata,
103
00:09:52,258 --> 00:09:55,011
aż w końcu powstał świat, który znamy.
104
00:09:56,053 --> 00:09:57,346
Świat naszych czasów.
105
00:10:05,229 --> 00:10:08,524
Naukowa nazwa to holocen.
106
00:10:14,280 --> 00:10:17,658
To jeden z najbardziej stabilnych okresów
107
00:10:17,742 --> 00:10:19,535
w historii naszej planety.
108
00:10:22,204 --> 00:10:23,664
Przez 10 000 lat
109
00:10:23,748 --> 00:10:29,920
średnia temperatura wahała się
zaledwie o jeden stopień Celsjusza.
110
00:10:34,008 --> 00:10:37,386
A bogaty i kwitnący żyjący świat,
który nas otacza,
111
00:10:38,012 --> 00:10:40,348
był kluczem do tej stabilności.
112
00:10:44,644 --> 00:10:47,396
Fitoplankton na powierzchni oceanu
113
00:10:47,730 --> 00:10:50,733
i ogromne połacie lasu na północy
114
00:10:51,317 --> 00:10:53,569
pomogły zrównoważyć atmosferę,
115
00:10:53,778 --> 00:10:56,155
absorbując dwutlenek węgla.
116
00:10:59,075 --> 00:11:00,951
Wielkie stada na równinach
117
00:11:01,035 --> 00:11:06,290
nawoziły glebę, sprawiając,
że pastwiska były żyzne i wydajne.
118
00:11:12,129 --> 00:11:15,966
Namorzyny i rafy koralowe
wzdłuż tysięcy kilometrów wybrzeża
119
00:11:16,467 --> 00:11:18,928
były schronieniem narybku wielu gatunków,
120
00:11:19,220 --> 00:11:23,683
który jako dojrzałe ryby
wypływał na otwarte wody.
121
00:11:30,314 --> 00:11:32,983
W gąszczach równikowej dżungli
122
00:11:33,067 --> 00:11:35,111
rośliny rosły na roślinach,
123
00:11:35,403 --> 00:11:38,406
by zdobyć
jak najwięcej energii słonecznej,
124
00:11:39,156 --> 00:11:42,952
wprowadzając do prądów powietrznych
wilgoć i tlen.
125
00:11:47,248 --> 00:11:50,376
A połacie polarnego lodu
były niezwykle istotne,
126
00:11:50,459 --> 00:11:53,838
gdyż odbijały światło słoneczne
od swej białej powierzchni
127
00:11:54,338 --> 00:11:56,257
i chłodziły całą Ziemię.
128
00:12:00,177 --> 00:12:05,015
Różnorodność biologiczna w holocenie
pomogła zapewnić stabilizację.
129
00:12:06,142 --> 00:12:08,686
A cały żyjący świat
130
00:12:08,769 --> 00:12:12,690
wpadł w spokojny, niezawodny rytm:
131
00:12:14,108 --> 00:12:15,443
pory roku.
132
00:12:23,159 --> 00:12:24,660
Na tropikalnych równinach
133
00:12:24,743 --> 00:12:29,874
pory suche i deszczowe
co roku zmieniały się jak w zegarku.
134
00:12:33,627 --> 00:12:38,382
W Azji wiatry tworzyły monsuny
w określonych porach.
135
00:12:46,140 --> 00:12:49,727
Na północy temperatury rosły w marcu,
136
00:12:49,977 --> 00:12:51,645
rozpoczynając wiosnę,
137
00:12:52,730 --> 00:12:56,025
a wysokie temperatury
utrzymywały się aż do października,
138
00:12:56,233 --> 00:12:57,943
co doprowadzało do jesieni.
139
00:13:02,072 --> 00:13:05,868
Holocen był naszym rajskim ogrodem.
140
00:13:05,951 --> 00:13:08,454
Rytm pór roku był tak niezawodny,
141
00:13:08,788 --> 00:13:12,374
że dał naszemu gatunkowi
niepowtarzalną szansę.
142
00:13:15,044 --> 00:13:17,546
Wymyśliliśmy rolnictwo.
143
00:13:20,591 --> 00:13:23,385
Nauczyliśmy się wykorzystywać pory roku
144
00:13:23,469 --> 00:13:25,596
do uprawiania żywności.
145
00:13:27,389 --> 00:13:31,519
Rozpoczęła się historia
wszystkich ludzkich cywilizacji.
146
00:13:33,354 --> 00:13:38,150
Każde pokolenie
mogło się rozwijać tylko dzięki temu,
147
00:13:38,234 --> 00:13:43,239
że świat zapewniał nam
odpowiednie warunki.
148
00:13:46,575 --> 00:13:51,747
Tempo rozwoju nie przypominało niczego,
co można było znaleźć w skamielinach.
149
00:13:54,917 --> 00:13:59,505
Nasza inteligencja
zmieniła drogę naszej ewolucji.
150
00:14:00,172 --> 00:14:06,178
W przeszłości zwierzęta
musiały rozwinąć jakąś fizyczną zdolność,
151
00:14:06,387 --> 00:14:07,763
by zmienić swoje życie.
152
00:14:08,472 --> 00:14:11,642
Nam wystarczyła myśl.
153
00:14:11,934 --> 00:14:15,938
Myśl, która mogła być przekazywana
z pokolenia na pokolenie.
154
00:14:18,524 --> 00:14:22,069
Zmienialiśmy to, co gatunek mógł osiągnąć.
155
00:14:26,323 --> 00:14:28,826
Kilka tysięcy lat później
156
00:14:29,326 --> 00:14:32,580
dorastałem w idealnym momencie.
157
00:14:33,872 --> 00:14:34,957
WRZESIEŃ 1954 ROKU
158
00:14:35,040 --> 00:14:37,710
Miałem około 20 lat,
a początki mojej kariery
159
00:14:37,835 --> 00:14:41,881
zbiegły się
z nadejściem podróży lotniczych.
160
00:14:43,424 --> 00:14:47,011
Miałem zaszczyt być jednym z pierwszych,
161
00:14:47,094 --> 00:14:50,097
którzy w pełni doświadczyli
obfitości życia,
162
00:14:50,180 --> 00:14:53,892
będącej efektem
łagodnego klimatu okresu holocenu.
163
00:15:03,986 --> 00:15:06,196
ROK 1954
LICZBA LUDNOŚCI: 2,7 MILIARDA
164
00:15:06,280 --> 00:15:08,657
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE:
310 CZĘŚCI NA MILION
165
00:15:08,741 --> 00:15:10,409
DZICZ: 64% POWIERZCHNI ZIEMI
166
00:15:13,913 --> 00:15:15,164
Gdzie się nie udałem,
167
00:15:16,040 --> 00:15:17,291
napotykałem dzicz.
168
00:15:18,375 --> 00:15:20,753
Lśniące morza przybrzeżne.
169
00:15:21,420 --> 00:15:23,380
Rozległe lasy.
170
00:15:25,049 --> 00:15:26,842
Ogromne łąki.
171
00:15:27,217 --> 00:15:31,180
Można było godzinami
lecieć nad nietkniętą dziczą.
172
00:15:33,974 --> 00:15:38,228
A ja zostałem poproszony
o zbadanie tych miejsc
173
00:15:38,312 --> 00:15:42,107
i nagranie cudów przyrody dla ludzi,
którzy zostali na miejscu.
174
00:15:44,276 --> 00:15:45,653
Na początku było łatwo.
175
00:15:45,736 --> 00:15:50,115
Ludzie nigdy nie widzieli
łuskowców czy leniwców.
176
00:15:50,199 --> 00:15:52,326
Nigdy nie widzieli Nowej Gwinei.
177
00:15:58,082 --> 00:16:00,417
To był najlepszy czas w moim życiu.
178
00:16:01,627 --> 00:16:04,171
Najlepszy czas w naszym życiu.
179
00:16:05,047 --> 00:16:07,007
Zakończyła się II wojna światowa,
180
00:16:07,091 --> 00:16:09,426
technologia ułatwiała nam życie.
181
00:16:11,971 --> 00:16:15,891
Tempo zmian coraz szybciej rosło.
182
00:16:21,438 --> 00:16:24,566
Wydawało się,
że nic nie ogranicza naszego rozwoju.
183
00:16:25,609 --> 00:16:28,445
Przyszłość wyglądała pasjonująco.
184
00:16:28,946 --> 00:16:31,699
Miała przynieść wszystko,
o czym marzyliśmy.
185
00:16:34,827 --> 00:16:39,123
Wtedy nikt z nas nie zdawał sobie sprawy,
że są pewne problemy.
186
00:16:43,794 --> 00:16:46,005
ROK 1960
LICZBA LUDNOŚCI: 3 MILIARDY
187
00:16:46,088 --> 00:16:48,507
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE:
315 CZĘŚCI NA MILION
188
00:16:48,590 --> 00:16:50,050
DZICZ: 62% POWIERZCHNI ZIEMI
189
00:16:50,676 --> 00:16:52,803
WRZESIEŃ 1960 ROKU
190
00:16:52,886 --> 00:16:57,391
W 1960 roku
pierwszy raz odwiedziłem Afrykę Wschodnią.
191
00:17:01,687 --> 00:17:04,273
Wtedy wydawało się niepojęte,
192
00:17:04,356 --> 00:17:06,900
że my – jeden gatunek –
193
00:17:06,984 --> 00:17:09,069
możemy kiedyś być tak potężni,
194
00:17:09,153 --> 00:17:12,489
by zagrozić istnieniu dziczy.
195
00:17:16,076 --> 00:17:20,664
W języku masajskim „Serengeti”
oznacza „nieskończone równiny”.
196
00:17:21,206 --> 00:17:23,834
Dla tutejszych jest to trafny opis.
197
00:17:24,168 --> 00:17:29,298
Możecie być gdzieś w Serengeti
i nie będzie tu ani jednego zwierzęcia.
198
00:17:29,548 --> 00:17:31,050
Następnego ranka
199
00:17:32,676 --> 00:17:34,720
spotkacie tu milion gnu.
200
00:17:41,226 --> 00:17:43,437
Ćwierć miliona zebr.
201
00:17:48,108 --> 00:17:50,069
Pół miliona gazeli.
202
00:17:52,946 --> 00:17:54,656
Kilka dni później...
203
00:17:55,991 --> 00:17:58,702
znikają gdzieś za horyzontem.
204
00:17:59,244 --> 00:18:01,371
Można wybaczyć, jeśli pomyślicie,
205
00:18:01,455 --> 00:18:03,499
że te równiny nie mają końca,
206
00:18:03,916 --> 00:18:06,293
skoro potrafią połknąć takie stado.
207
00:18:07,294 --> 00:18:10,255
Potrzebny był naukowiec z wizją,
Bernhard Grzimek,
208
00:18:10,714 --> 00:18:12,716
by wyjaśnić, że to nieprawda.
209
00:18:16,011 --> 00:18:21,391
Wraz z synem podążali za stadami,
które znikały za horyzontem.
210
00:18:31,693 --> 00:18:34,530
Śledzili je, gdy pokonywały rzeki,
211
00:18:34,613 --> 00:18:37,783
przemierzały lasy
i przekraczały granice kraju.
212
00:18:39,993 --> 00:18:42,371
Odkryli, że stada z Serengeti
213
00:18:42,454 --> 00:18:47,209
potrzebują ogromnych połaci
zdrowych pastwisk,
214
00:18:48,585 --> 00:18:52,881
a bez tak olbrzymiej przestrzeni
ich liczebność zmniejszyłaby się
215
00:18:53,215 --> 00:18:56,760
i upadłby cały ekosystem.
216
00:18:58,804 --> 00:19:00,347
Dla mnie było to proste.
217
00:19:00,848 --> 00:19:04,268
Dzicz nie jest nieograniczona.
218
00:19:04,351 --> 00:19:05,769
Wymaga ochrony.
219
00:19:06,436 --> 00:19:09,940
Kilka lat później
stało się to jasne dla wszystkich.
220
00:19:10,941 --> 00:19:12,109
Silniki gotowe.
221
00:19:12,192 --> 00:19:14,403
Cztery, trzy, dwa,
222
00:19:14,486 --> 00:19:15,404
jeden,
223
00:19:15,487 --> 00:19:16,530
zero.
224
00:19:18,490 --> 00:19:23,078
Byłem w studiu telewizyjnym,
gdy wystartowała misja Apollo.
225
00:19:23,162 --> 00:19:26,790
GRUDZIEŃ 1968 ROKU
226
00:19:27,207 --> 00:19:32,379
Po raz pierwszy człowiek znalazł się
tak daleko od Ziemi,
227
00:19:32,462 --> 00:19:34,381
że widział całą planetę.
228
00:19:35,799 --> 00:19:37,801
Oto, co zobaczyli.
229
00:19:40,554 --> 00:19:42,347
Co zobaczyliśmy wszyscy.
230
00:19:43,932 --> 00:19:45,475
Naszą planetę.
231
00:19:46,143 --> 00:19:48,854
Bezbronną i osamotnioną.
232
00:19:54,776 --> 00:19:56,945
Co naprawdę niezwykłe,
233
00:19:57,279 --> 00:20:02,284
świat mógł śledzić to na bieżąco.
234
00:20:02,868 --> 00:20:05,621
To niesamowite,
że można było widzieć to samo,
235
00:20:06,079 --> 00:20:08,957
co człowiek w kosmosie,
236
00:20:09,041 --> 00:20:11,210
i to w tym samym czasie.
237
00:20:12,586 --> 00:20:16,924
Dobrze pamiętam pierwsze zdjęcie.
238
00:20:17,341 --> 00:20:23,013
Widać było błękitną kulkę pośród czerni.
239
00:20:23,096 --> 00:20:26,642
Wtedy docierało do ciebie, że to Ziemia,
240
00:20:27,059 --> 00:20:30,312
a to jedno zdjęcie mieści całą ludzkość
241
00:20:30,395 --> 00:20:35,525
oprócz człowieka,
który robił je ze statku kosmicznego.
242
00:20:36,777 --> 00:20:41,615
To całkowicie zmieniło
sposób myślenia ludzi
243
00:20:41,698 --> 00:20:43,242
na całym świecie.
244
00:20:46,828 --> 00:20:49,081
Nasz dom nie był nieskończony.
245
00:20:50,624 --> 00:20:53,210
Istniały granice naszego istnienia.
246
00:20:54,795 --> 00:20:58,799
Ponownie odkryto tę fundamentalną prawdę.
247
00:21:00,342 --> 00:21:03,887
Jesteśmy całkowicie zależni
248
00:21:04,429 --> 00:21:07,641
od skończonego świata przyrody,
który nas otacza.
249
00:21:09,518 --> 00:21:13,438
Prawda ta definiowała nasze życie
w czasach prehistorycznych.
250
00:21:13,522 --> 00:21:16,692
Czasach przed rolnictwem i cywilizacją.
251
00:21:17,609 --> 00:21:20,570
Choć niektórzy z nas stanęli na Księżycu,
252
00:21:20,988 --> 00:21:23,615
inni nadal wiedli proste życie
253
00:21:23,699 --> 00:21:26,243
w najbardziej odległych częściach świata.
254
00:21:27,828 --> 00:21:32,624
MAJ 1971 ROKU
255
00:21:34,001 --> 00:21:35,585
W 1971 roku
256
00:21:35,711 --> 00:21:39,965
wyruszyłem do Nowej Gwinei
na poszukiwania odizolowanego plemienia.
257
00:21:43,677 --> 00:21:46,388
Było to społeczeństwo zbieracko-łowieckie,
258
00:21:46,972 --> 00:21:50,350
jak cała ludzkość
przed narodzinami rolnictwa.
259
00:21:53,854 --> 00:21:57,607
Było ich niewielu
i nie potrzebowali dużo do życia.
260
00:22:02,112 --> 00:22:04,114
Rzadko jadali mięso.
261
00:22:05,365 --> 00:22:09,911
Wykorzystywane przez nich zasoby
naturalnie się odnawiały.
262
00:22:10,912 --> 00:22:15,542
Żyli, używając tradycyjnej techniki
i nie naruszając równowagi ekologicznej.
263
00:22:16,001 --> 00:22:20,130
Ten styl życia mógł trwać wiecznie.
264
00:22:23,508 --> 00:22:26,345
To był kontrast wobec świata, jaki znałem.
265
00:22:27,512 --> 00:22:30,599
Świata, który co dzień wymagał więcej.
266
00:22:32,351 --> 00:22:34,561
ROK 1978
LICZBA LUDNOŚCI: 4,3 MILIARDA
267
00:22:34,644 --> 00:22:37,356
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE:
335 CZĘŚCI NA MILION
268
00:22:37,439 --> 00:22:39,107
DZICZ: 55% POWIERZCHNI ZIEMI
269
00:22:40,692 --> 00:22:44,654
W drugiej połowie lat 70.
podróżowałem po świecie,
270
00:22:45,072 --> 00:22:49,409
nagrywając serię, o której marzyłem,
a która nosiła tytuł Życie na Ziemi.
271
00:22:50,494 --> 00:22:54,831
To historia ewolucji życia
i jego zróżnicowania.
272
00:22:56,666 --> 00:22:59,044
Nagrywaliśmy ją w 39 krajach.
273
00:23:00,253 --> 00:23:03,298
Sfilmowaliśmy 650 gatunków
274
00:23:03,799 --> 00:23:07,094
i przemierzyliśmy
niemal dwa i pół miliona kilometrów.
275
00:23:07,719 --> 00:23:10,305
To konieczne poświęcenie,
276
00:23:10,389 --> 00:23:14,434
aby stworzyć choć zarys portretu
żyjącego świata.
277
00:23:15,602 --> 00:23:17,354
Ale dało się zauważyć,
278
00:23:17,562 --> 00:23:20,649
że trudniej było znaleźć
niektóre z tych zwierząt.
279
00:23:33,995 --> 00:23:36,581
STYCZEŃ 1978 ROKU
280
00:23:36,665 --> 00:23:38,917
Gdy filmowałem goryle górskie,
281
00:23:39,584 --> 00:23:44,506
w odległej dżungli w Afryce Centralnej
żyło ich tylko 300.
282
00:23:46,007 --> 00:23:48,218
Młode goryle były na wagę złota,
283
00:23:48,468 --> 00:23:51,763
a by zdobyć jednego,
kłusownicy zabijali wiele dorosłych.
284
00:23:53,432 --> 00:23:58,103
Mogłem się do nich tak zbliżyć,
bo były przyzwyczajone do ludzi.
285
00:24:00,272 --> 00:24:02,357
By utrzymać je przy życiu,
286
00:24:02,441 --> 00:24:05,026
strażnicy pilnowali ich każdego dnia.
287
00:24:11,324 --> 00:24:14,369
Proces wymierania,
który jako dziecko widziałem,
288
00:24:15,454 --> 00:24:16,538
oglądając skały...
289
00:24:17,706 --> 00:24:21,460
Zrozumiałem, że to samo
dzieje się właśnie wokół mnie
290
00:24:22,586 --> 00:24:25,046
i dotyczy zwierząt, które znam.
291
00:24:26,756 --> 00:24:28,550
Naszych najbliższych krewnych.
292
00:24:32,095 --> 00:24:34,181
My za to odpowiadaliśmy.
293
00:24:36,933 --> 00:24:39,477
To ujawniło brutalną rzeczywistość.
294
00:24:40,896 --> 00:24:47,068
Gdy jakiś gatunek stał się naszym celem,
nie mógł się ukryć nigdzie na świecie.
295
00:24:59,664 --> 00:25:06,171
W latach 70. wieloryby były mordowane
przez załogi statków wielorybniczych.
296
00:25:10,342 --> 00:25:13,345
Liczebność największych z nich,
płetwali błękitnych,
297
00:25:13,637 --> 00:25:16,306
wynosiła wtedy zaledwie kilka tysięcy.
298
00:25:21,102 --> 00:25:23,688
Były praktycznie nie do znalezienia.
299
00:25:26,816 --> 00:25:29,236
Na Hawajach znaleźliśmy humbaki,
300
00:25:29,319 --> 00:25:31,905
nasłuchując ich pieśni.
301
00:25:32,656 --> 00:25:37,953
To nagranie wykonane podwodnym mikrofonem
na Pacyfiku w pobliżu Hawajów.
302
00:25:38,036 --> 00:25:38,870
LUTY 1978 ROKU
303
00:25:38,954 --> 00:25:39,788
Posłuchajcie.
304
00:25:52,384 --> 00:25:54,594
Nagrania jak to pokazały,
305
00:25:54,678 --> 00:25:58,598
że pieśni humbaków są długie i złożone.
306
00:25:59,849 --> 00:26:03,728
Humbaki zamieszkujące ten sam obszar
uczą się od siebie pieśni.
307
00:26:04,604 --> 00:26:08,233
Mają one różne motywy i wariacje,
308
00:26:08,316 --> 00:26:10,151
które z czasem się zmieniają.
309
00:26:19,327 --> 00:26:24,833
Ich żałobne pieśni były kluczem
do zmiany zdania ludzi na ich temat.
310
00:26:29,337 --> 00:26:32,382
Witaj, Wostok. Jesteśmy Kanadyjczykami.
311
00:26:33,675 --> 00:26:35,593
Przestańcie zabijać wieloryby.
312
00:26:38,138 --> 00:26:43,518
Zwierzęta, które postrzegano
jako źródło oleju i mięsa,
313
00:26:43,810 --> 00:26:46,479
zyskały osobowość.
314
00:26:48,898 --> 00:26:51,526
Mówimy też w imieniu dzieci.
315
00:26:52,277 --> 00:26:56,448
Prosimy, przestańcie zabijać wieloryby.
316
00:26:58,533 --> 00:27:02,662
Wiele razy sprawialiśmy,
że zwierzętom groziło wyginięcie.
317
00:27:03,788 --> 00:27:08,209
Ale wówczas stało się jasne,
że nie można tego dłużej tolerować.
318
00:27:16,259 --> 00:27:20,722
Zabijanie wielorybów
stało się przestępstwem.
319
00:27:20,805 --> 00:27:22,515
KONIEC ZABIJANIA WIELORYBÓW
320
00:27:22,599 --> 00:27:26,353
Nagle pojawiła się zbiorowa świadomość.
321
00:27:27,145 --> 00:27:30,523
Nikt nie chciał, żeby zwierzęta wyginęły.
322
00:27:32,150 --> 00:27:34,944
Ludzie zaczęli się troszczyć
o świat przyrody,
323
00:27:35,528 --> 00:27:39,282
gdy stali się go świadomi.
324
00:27:42,619 --> 00:27:47,248
A my mieliśmy środki,
by uświadomić ludzi na całym świecie.
325
00:27:54,839 --> 00:27:58,802
Gdy w 1979 roku
zaczęto emisję Życia na Ziemi,
326
00:27:58,885 --> 00:28:00,887
miałem ponad 50 lat.
327
00:28:01,471 --> 00:28:04,349
Na Ziemi żyło dwa razy więcej ludzi,
328
00:28:04,432 --> 00:28:06,434
niż gdy się urodziłem.
329
00:28:08,395 --> 00:28:14,359
Należymy do najbardziej powszechnego
i dominującego gatunku zwierząt na Ziemi.
330
00:28:14,776 --> 00:28:17,862
A na pewno najliczniejszym
wśród tych dużych.
331
00:28:17,946 --> 00:28:21,825
Są nas cztery miliardy
332
00:28:22,283 --> 00:28:25,995
i osiągnęliśmy tę pozycję
z kosmiczną prędkością.
333
00:28:26,705 --> 00:28:30,500
Doszło do tego w około 2000 lat.
334
00:28:30,583 --> 00:28:34,921
Wydaje się,
że uwolniliśmy się od ograniczeń,
335
00:28:35,004 --> 00:28:38,967
które regulowały działania
i liczebność innych zwierząt.
336
00:28:46,850 --> 00:28:48,435
Uwolniliśmy się.
337
00:28:49,519 --> 00:28:53,022
Oddzieliliśmy się
od reszty życia na Ziemi.
338
00:28:54,607 --> 00:28:57,235
Prowadziliśmy inne życie.
339
00:29:00,989 --> 00:29:03,825
Pozbyliśmy się drapieżników,
które nam zagrażały.
340
00:29:06,453 --> 00:29:09,414
Zapanowaliśmy nad większością chorób.
341
00:29:11,207 --> 00:29:14,753
Nauczyliśmy się
produkować żywność na zamówienie.
342
00:29:17,130 --> 00:29:20,341
Nic nas nie ograniczało.
343
00:29:21,176 --> 00:29:23,094
Nic nie mogło nas powstrzymać.
344
00:29:24,387 --> 00:29:26,431
Chyba że my sami.
345
00:29:27,640 --> 00:29:29,893
Użytkowalibyśmy Ziemię,
346
00:29:30,393 --> 00:29:32,103
aż w końcu by się wyczerpała.
347
00:29:35,106 --> 00:29:40,069
Ratowanie pojedynczych gatunków
czy nawet ich grup to było za mało.
348
00:29:40,612 --> 00:29:43,907
Całe środowisko życia wkrótce by zniknęło.
349
00:30:12,018 --> 00:30:16,314
Byłem świadkiem zniszczenia
całego środowiska
350
00:30:16,397 --> 00:30:18,107
w Azji Południowo-Wschodniej.
351
00:30:19,108 --> 00:30:24,239
W latach 50. lasy deszczowe
pokrywały 75% powierzchni Borneo.
352
00:30:24,739 --> 00:30:26,908
Usłyszeliśmy trzask łamanych gałęzi.
353
00:30:28,117 --> 00:30:30,370
Kilka metrów od nas
354
00:30:30,912 --> 00:30:35,875
zauważyliśmy rudą, kudłatą postać,
kołyszącą się na drzewach.
355
00:30:37,001 --> 00:30:38,378
To był orangutan.
356
00:30:41,798 --> 00:30:47,512
Do końca stulecia lasy deszczowe na Borneo
zmniejszyły się o połowę.
357
00:30:53,643 --> 00:30:57,230
Lasy deszczowe
to wyjątkowo cenne środowisko.
358
00:30:59,440 --> 00:31:02,819
Żyje tu ponad połowa gatunków lądowych.
359
00:31:07,866 --> 00:31:12,787
To tutaj rozkwita talent ewolucji
do tworzenia.
360
00:31:57,707 --> 00:32:00,877
Wiele z milionów gatunków
zamieszkujących lasy
361
00:32:00,960 --> 00:32:03,212
liczy bardzo mało osobników.
362
00:32:06,007 --> 00:32:09,260
Każdy ma do odegrania kluczową rolę.
363
00:32:14,390 --> 00:32:18,478
Samice orangutanów
muszą spędzić z młodymi dziesięć lat,
364
00:32:18,561 --> 00:32:21,856
ucząc ich, które owoce warto zjeść.
365
00:32:25,652 --> 00:32:27,070
Bez tego
366
00:32:27,153 --> 00:32:30,490
nie wypełniłyby swojej roli,
jaką jest rozsiew nasion.
367
00:32:32,367 --> 00:32:36,746
Przyszłe pokolenia wielu gatunków drzew
byłyby zagrożone,
368
00:32:37,830 --> 00:32:42,210
a ich różnorodność jest kluczowa
dla lasów deszczowych.
369
00:32:46,089 --> 00:32:49,092
Na małym skrawku
tropikalnego lasu deszczowego
370
00:32:49,175 --> 00:32:52,387
może rosnąć 700 różnych gatunków drzew.
371
00:32:52,470 --> 00:32:55,932
To tyle samo,
co w całej Ameryce Północnej.
372
00:32:57,016 --> 00:33:03,564
A jednak zmieniamy
tę oszałamiającą różnorodność w to:
373
00:33:05,024 --> 00:33:08,194
monokulturę palmy olejowej.
374
00:33:11,698 --> 00:33:15,827
Środowisko, które w porównaniu
do lasów deszczowych jest martwe.
375
00:33:19,372 --> 00:33:23,751
Widzisz ścianę zieleni
z pojedynczymi ptakami
376
00:33:25,378 --> 00:33:27,839
i myślisz, że być może tak jest dobrze.
377
00:33:27,922 --> 00:33:32,719
Ale lecąc helikopterem, widzisz,
że to pas szerokości niecałego kilometra,
378
00:33:33,553 --> 00:33:40,518
za którym to nie ma nic
oprócz rzędów palm olejowych.
379
00:33:49,652 --> 00:33:53,531
Wycinanie lasów kusi podwójnie.
380
00:33:55,491 --> 00:33:57,243
Ludzie zarabiają na drewnie,
381
00:33:57,744 --> 00:34:01,873
a potem dodatkowo na uprawie ziemi,
która zostaje po lasach.
382
00:34:15,762 --> 00:34:20,892
Dlatego na całym świecie
wycięto trzy biliony drzew.
383
00:34:21,642 --> 00:34:25,897
Zniszczono już połowę lasów deszczowych.
384
00:34:35,656 --> 00:34:39,243
To, co dziś widzimy, to ostatni rozdział
385
00:34:39,327 --> 00:34:42,288
ogólnoświatowego procesu
trwającego od tysiącleci.
386
00:34:48,669 --> 00:34:55,426
Wylesianie Borneo spowodowało zmniejszenie
o dwie trzecie populacji orangutanów,
387
00:34:55,510 --> 00:34:58,971
odkąd 60 lat temu
zobaczyłem pierwszego osobnika.
388
00:35:06,437 --> 00:35:09,148
Nie możemy wiecznie wycinać
lasów deszczowych,
389
00:35:09,232 --> 00:35:13,736
a czego nie możemy robić wiecznie,
z definicji narusza równowagę ekologiczną.
390
00:35:15,071 --> 00:35:18,157
Gdy naruszamy tę równowagę,
391
00:35:18,241 --> 00:35:20,201
szkody się nawarstwiają,
392
00:35:20,368 --> 00:35:24,330
aż w pewnym momencie
cały ekosystem się załamie.
393
00:35:25,665 --> 00:35:29,502
Nieważne, jak wielki jest ekosystem.
Żaden nie jest bezpieczny.
394
00:35:32,088 --> 00:35:35,007
Nawet tak rozległy jak ocean.
395
00:35:40,012 --> 00:35:44,517
To środowisko
było tematem serii Błękitna planeta,
396
00:35:44,767 --> 00:35:47,228
którą kręciliśmy pod koniec lat 90.
397
00:35:53,109 --> 00:35:55,319
ROK 1997
LICZBA LUDNOŚCI: 5,9 MILIARDA
398
00:35:55,403 --> 00:35:58,156
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE:
360 CZĘŚCI NA MILION
399
00:35:58,239 --> 00:35:59,907
DZICZ: 46% POWIERZCHNI ZIEMI
400
00:36:01,200 --> 00:36:06,581
To była zadziwiająca wizja
zupełnie nieznanego świata,
401
00:36:06,664 --> 00:36:10,877
który istniał od zarania dziejów.
402
00:36:18,968 --> 00:36:22,346
Istniało tyle rzeczy,
o których nie miałeś pojęcia.
403
00:36:22,430 --> 00:36:26,726
Cieszyły twoje oczy feerią barw
i niewiarygodnym pięknem.
404
00:36:30,771 --> 00:36:35,526
A ich spokój nie był zakłócony
twoją obecnością.
405
00:36:43,868 --> 00:36:47,830
Choć ogromny,
ocean jest w dużej mierze pusty.
406
00:36:49,790 --> 00:36:53,085
Ale istnieją miejsca
o zwiększonej aktywności,
407
00:36:53,169 --> 00:36:56,130
gdzie prądy unoszą ku powierzchni
składniki odżywcze
408
00:36:56,214 --> 00:36:59,258
i powodują eksplozję życia.
409
00:37:05,139 --> 00:37:06,390
W takich miejscach
410
00:37:06,474 --> 00:37:09,060
gromadzą się ogromne ławice ryb.
411
00:37:17,276 --> 00:37:18,694
Problem w tym,
412
00:37:18,778 --> 00:37:23,991
że statki rybackie odszukują takie miejsca
równie dobrze, jak ryby.
413
00:37:25,993 --> 00:37:31,207
A gdy to zrobią,
z łatwością są w stanie wyłowić ławicę.
414
00:37:35,336 --> 00:37:37,171
Dopiero w latach 50.
415
00:37:37,255 --> 00:37:42,301
duże floty rybackie
wypłynęły na wody międzynarodowe,
416
00:37:43,094 --> 00:37:46,806
by na całym świecie
korzystać z bogactw oceanu.
417
00:37:49,058 --> 00:37:53,604
Jak dotąd usunęły z mórz 90% dużych ryb.
418
00:38:01,696 --> 00:38:05,199
Na początku w swoje sieci
łapali ogromne ilości ryb.
419
00:38:06,492 --> 00:38:08,703
Jednak po kilku latach
420
00:38:09,161 --> 00:38:13,416
sieci na całym świecie
zaczęły świecić pustkami.
421
00:38:15,126 --> 00:38:17,837
Rybołówstwo szybko zaczęło iść tak marnie,
422
00:38:18,546 --> 00:38:22,717
że kraje zaczęły dotować floty,
by utrzymać przemysł.
423
00:38:28,180 --> 00:38:31,517
Bez dużych ryb
i innych morskich drapieżników
424
00:38:31,934 --> 00:38:35,062
obieg substancji odżywczych w oceanie
jest zaburzony.
425
00:38:41,694 --> 00:38:46,407
Drapieżniki utrzymują składniki odżywcze
w nasłonecznionych wodach oceanu,
426
00:38:46,532 --> 00:38:51,287
przerabiając je, co sprawia,
że mogą być wykorzystane przez plankton.
427
00:38:56,042 --> 00:38:57,376
Bez drapieżników
428
00:38:57,460 --> 00:39:00,713
składniki odżywcze na setki lat
przepadną w głębinach,
429
00:39:00,796 --> 00:39:03,841
a miejsca zwiększonej aktywności
zaczną zanikać.
430
00:39:05,051 --> 00:39:07,428
Ocean zaczyna umierać.
431
00:39:13,059 --> 00:39:17,396
Życie w oceanie
rozwinęło się też na płyciznach.
432
00:39:23,069 --> 00:39:26,364
W 1998 roku ekipa Błękitnej planety
433
00:39:26,530 --> 00:39:29,617
natknęła się
na mało wówczas znane zjawisko.
434
00:39:33,537 --> 00:39:36,665
Rafy koralowe stawały się białe.
435
00:39:41,253 --> 00:39:45,299
Biały kolor powodowało to,
że korale wydalały algi,
436
00:39:45,383 --> 00:39:48,302
które żyły z nimi w symbiozie.
437
00:39:55,684 --> 00:39:57,228
Widząc to po raz pierwszy,
438
00:39:57,311 --> 00:40:01,565
być może pomyślisz, że to piękne,
ale nagle pojmujesz, że to tragedia,
439
00:40:02,108 --> 00:40:04,777
bo to, na co patrzysz, to szkielety.
440
00:40:04,944 --> 00:40:07,321
Szkielety martwych stworzeń.
441
00:40:15,079 --> 00:40:19,166
Ostatecznie białe korale
zarastają wodorostami,
442
00:40:19,834 --> 00:40:22,586
a rafa z krainy czarów staje się...
443
00:40:23,879 --> 00:40:25,423
pustkowiem.
444
00:40:30,136 --> 00:40:33,347
Na początku
przyczyna bielenia była tajemnicą.
445
00:40:33,681 --> 00:40:38,519
Jednak naukowcy zaczęli odkrywać,
że w wielu przypadkach
446
00:40:39,311 --> 00:40:41,105
ocean się ocieplał.
447
00:40:42,189 --> 00:40:46,735
Przez jakiś czas naukowcy ostrzegali,
że klimat będzie się ocieplał,
448
00:40:46,819 --> 00:40:48,696
gdyż spalamy paliwa kopalne
449
00:40:48,779 --> 00:40:53,826
i uwalniamy do atmosfery
dwutlenek węgla i inne gazy cieplarniane.
450
00:40:57,705 --> 00:41:00,082
Wyraźna zmiana stężenia CO w atmosferze
451
00:41:00,166 --> 00:41:03,627
zawsze stała w sprzeczności
ze stabilną Ziemią.
452
00:41:04,420 --> 00:41:08,257
Była to wspólna cecha
pięciu okresów masowego wymierania.
453
00:41:13,429 --> 00:41:14,388
Poprzednio
454
00:41:14,471 --> 00:41:19,143
potrzebna była trwająca nawet milion lat
aktywność wulkaniczna,
455
00:41:19,226 --> 00:41:23,856
by wydobyć tyle węgla z Ziemi,
żeby wywołać katastrofę.
456
00:41:26,233 --> 00:41:32,865
Spalając żyjące miliony lat organizmy
pod postacią węgla i ropy,
457
00:41:33,324 --> 00:41:37,286
udało nam się tego dokonać
w niecałe 200 lat.
458
00:41:39,288 --> 00:41:43,709
Temperatura na świecie
była względnie stabilna aż do lat 90.,
459
00:41:44,168 --> 00:41:49,715
ale zdaje się, że było tak tylko dlatego,
że ocean absorbował wzrost temperatury,
460
00:41:50,257 --> 00:41:52,009
ukrywając nasz wpływ.
461
00:41:55,346 --> 00:41:57,515
To była pierwsza oznaka,
462
00:41:57,598 --> 00:42:01,101
że Ziemia zaczęła tracić równowagę.
463
00:42:09,360 --> 00:42:11,862
Najbardziej oddalone środowiska życia
464
00:42:11,946 --> 00:42:16,242
istnieją na północy i południu planety.
465
00:42:16,700 --> 00:42:19,537
ŻYCIE POŚRÓD LODU, 1993 ROK
466
00:42:20,412 --> 00:42:24,250
Przez dziesięciolecia
odwiedzałem strefy polarne.
467
00:42:26,502 --> 00:42:28,629
LODOWA PLANETA, 2011 ROK
468
00:42:28,712 --> 00:42:32,299
Zawsze były to niewyobrażalne miejsca
469
00:42:32,883 --> 00:42:35,928
ze scenerią niespotykaną
gdziekolwiek indziej
470
00:42:37,721 --> 00:42:39,682
i wyjątkowymi gatunkami,
471
00:42:39,765 --> 00:42:42,851
przystosowanymi do życia
w ekstremalnych warunkach.
472
00:42:46,647 --> 00:42:48,732
Lecz ten odległy świat się zmienia.
473
00:42:51,986 --> 00:42:56,949
Za swojego życia
doświadczyłem ocieplenia Arktyki.
474
00:42:59,660 --> 00:43:04,498
W miejscach, gdzie spodziewaliśmy się
rozległych obszarów lodu morskiego,
475
00:43:04,790 --> 00:43:06,000
nie było go wcale.
476
00:43:09,169 --> 00:43:12,089
Udało nam się dotrzeć łodzią do wysp,
477
00:43:12,172 --> 00:43:17,344
do których od dawna nie dało się dopłynąć,
gdyż były wiecznie skute lodem.
478
00:43:20,723 --> 00:43:25,519
Gdy w 2011 roku
rozpoczęto emisję Lodowej planety,
479
00:43:25,936 --> 00:43:28,897
powody tych zmian były już dobrze znane.
480
00:43:33,861 --> 00:43:39,283
Ocean od dawna nie jest w stanie
wchłonąć nadmiaru ciepła
481
00:43:39,450 --> 00:43:41,577
spowodowanego naszymi działaniami.
482
00:43:42,578 --> 00:43:48,000
W efekcie średnia temperatura na świecie
jest wyższa o 1°C,
483
00:43:48,083 --> 00:43:50,461
niż gdy się urodziłem.
484
00:43:55,924 --> 00:44:00,929
Tempo tej zmiany jest największe
w ostatnich 10 000 lat.
485
00:44:08,604 --> 00:44:14,276
W ciągu 40 lat ilość lodu morskiego
latem na Arktyce spadła o 40%.
486
00:44:16,528 --> 00:44:19,323
Nasza planeta traci swój lód.
487
00:44:25,204 --> 00:44:31,043
Najbardziej dziewiczy i odległy ekosystem
zmierza ku katastrofie.
488
00:44:49,103 --> 00:44:52,398
Nasze piętno ma charakter globalny.
489
00:44:53,232 --> 00:44:56,360
Nasz wpływ jest naprawdę przemożny.
490
00:44:56,944 --> 00:44:58,737
Nasz ślepy atak na tę planetę
491
00:44:58,821 --> 00:45:03,534
zaczyna w końcu zmieniać
podstawy żyjącego świata.
492
00:45:12,042 --> 00:45:17,131
Przełowiliśmy 30% zasobów rybnych,
aż do poziomów krytycznych.
493
00:45:19,758 --> 00:45:24,054
Co roku wycinamy
ponad piętnaście miliardów drzew.
494
00:45:26,598 --> 00:45:30,811
Budując tamy, zatruwając
i nadmiernie eksploatując rzeki i jeziora,
495
00:45:31,395 --> 00:45:36,650
o ponad 80% zmniejszyliśmy populację
gatunków słodkowodnych.
496
00:45:37,860 --> 00:45:41,613
Poskramiamy dzicz.
497
00:45:45,617 --> 00:45:48,328
Połowa żyznej ziemi na świecie
498
00:45:48,912 --> 00:45:50,706
to teraz tereny uprawne.
499
00:45:57,588 --> 00:46:03,260
Ptactwo domowe stanowi 70%
wszystkich ptaków na tej planecie.
500
00:46:03,677 --> 00:46:06,638
W zdecydowanej większości są to kurczaki.
501
00:46:10,768 --> 00:46:16,064
Ponad jedną trzecią łącznej wagi ssaków
stanowią ludzie.
502
00:46:16,899 --> 00:46:21,153
Kolejne 60% to zwierzęta,
które hodujemy jako pokarm.
503
00:46:26,283 --> 00:46:31,580
Reszta, od myszy po wieloryby,
to tylko cztery procent.
504
00:46:34,917 --> 00:46:37,669
Tak wygląda teraz nasza planeta,
505
00:46:37,753 --> 00:46:41,048
rządzona przez ludzi dla ludzi.
506
00:46:41,131 --> 00:46:44,801
Dla reszty żyjącego świata
pozostało bardzo niewiele.
507
00:46:51,183 --> 00:46:54,311
Odkąd w latach 50.
zacząłem nagrywać swoje programy,
508
00:46:54,394 --> 00:47:00,025
populacja dzikich zwierząt
spadła średnio o ponad połowę.
509
00:47:02,653 --> 00:47:07,324
Patrząc teraz na te obrazy,
dociera do mnie, że choć byłem młody,
510
00:47:07,407 --> 00:47:09,576
czułem, że jestem w dziczy
511
00:47:09,660 --> 00:47:13,247
i doświadczam nietkniętego ludzką ręką
świata przyrody.
512
00:47:13,872 --> 00:47:14,957
To było złudzenie.
513
00:47:17,334 --> 00:47:22,130
Te lasy, równiny i morza
już wtedy pustoszały.
514
00:47:27,636 --> 00:47:30,097
Świat nie jest tak dziki jak kiedyś.
515
00:47:31,682 --> 00:47:32,975
Zniszczyliśmy go.
516
00:47:33,600 --> 00:47:36,645
Nie popsuliśmy go, tylko całkowicie...
517
00:47:37,688 --> 00:47:39,523
zniszczyliśmy ten świat.
518
00:47:39,606 --> 00:47:42,776
Świat inny niż ludzki przestał istnieć.
519
00:47:45,112 --> 00:47:47,072
Ludzie opanowali ten świat.
520
00:48:29,323 --> 00:48:32,743
To moje zeznanie świadka.
521
00:48:33,493 --> 00:48:38,248
Opowieść o globalnym upadku,
do którego doszło w ciągu jednego życia.
522
00:48:43,295 --> 00:48:45,464
Ale na tym nie koniec.
523
00:48:47,257 --> 00:48:49,593
Jeśli nie zmienimy obecnego kursu,
524
00:48:49,676 --> 00:48:53,472
szkody, które były cechą charakterystyczną
okresu mojego życia,
525
00:48:53,847 --> 00:48:58,268
zostaną przyćmione przez te,
które dopiero nadejdą.
526
00:49:01,939 --> 00:49:04,149
ROK 2020
LICZBA LUDNOŚCI: 7,8 MILIARDA
527
00:49:04,232 --> 00:49:06,944
STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE:
415 CZĘŚCI NA MILION
528
00:49:07,027 --> 00:49:08,695
DZICZ: 35% POWIERZCHNI ZIEMI
529
00:49:09,905 --> 00:49:14,618
Nauka przewiduje,
że gdybym urodził się dzisiaj,
530
00:49:15,243 --> 00:49:17,955
byłbym świadkiem następujących rzeczy.
531
00:49:20,540 --> 00:49:22,918
LATA 30. XXI WIEKU
532
00:49:23,001 --> 00:49:24,628
Amazoński las deszczowy
533
00:49:25,170 --> 00:49:29,049
trzebiony do chwili,
gdy nie może wytworzyć dość wilgoci,
534
00:49:30,008 --> 00:49:32,344
zmienia się w suchą sawannę,
535
00:49:33,095 --> 00:49:35,639
przynosząc katastrofalną utratę gatunków...
536
00:49:37,057 --> 00:49:40,310
i zmieniając cykl hydrologiczny.
537
00:49:47,150 --> 00:49:51,697
W tym samym czasie na Arktyce
latem nie ma lodu.
538
00:49:54,658 --> 00:49:56,827
Bez białych czap lodowych
539
00:49:56,910 --> 00:50:00,664
mniej energii słońca
zostaje odbite z powrotem w kosmos
540
00:50:01,915 --> 00:50:05,460
i tempo globalnego ocieplenia wzrasta.
541
00:50:07,462 --> 00:50:10,632
LATA 40. XXI WIEKU
542
00:50:11,883 --> 00:50:15,846
Na północy następuje odwilż
zamarzniętej ziemi,
543
00:50:16,221 --> 00:50:17,639
co uwalnia metan,
544
00:50:18,265 --> 00:50:22,894
gaz cieplarniany dużo silniejszy
niż dwutlenek węgla,
545
00:50:24,020 --> 00:50:28,191
co drastycznie zwiększa tempo
zmian klimatycznych.
546
00:50:31,570 --> 00:50:35,365
LATA 50. XXI WIEKU
547
00:50:35,699 --> 00:50:39,619
Wody oceanu nadal się ocieplają
i stają się bardziej kwaśne,
548
00:50:39,703 --> 00:50:42,748
a rafy koralowe na całym świecie umierają.
549
00:50:46,626 --> 00:50:49,421
Populacja ryb załamuje się.
550
00:50:53,175 --> 00:50:57,012
LATA 80. XXI WIEKU
551
00:50:58,138 --> 00:51:01,308
Następuje kryzys
w światowej produkcji żywności
552
00:51:01,391 --> 00:51:04,478
z powodu zmęczenia gleby.
553
00:51:13,361 --> 00:51:15,781
Owady zapylające znikają,
554
00:51:18,075 --> 00:51:21,453
a pogoda staje się
coraz bardziej nieprzewidywalna.
555
00:51:24,122 --> 00:51:27,125
POCZĄTEK XXII WIEKU
556
00:51:27,209 --> 00:51:31,004
Temperatura na świecie wzrasta o 4°C.
557
00:51:33,173 --> 00:51:37,427
Spora część Ziemi nie nadaje się do życia.
558
00:51:40,388 --> 00:51:43,433
Miliony ludzi nie mają dachu nad głową.
559
00:51:47,020 --> 00:51:49,815
Szóste masowe wymieranie...
560
00:51:50,941 --> 00:51:52,484
rozpoczęło się na dobre.
561
00:51:58,990 --> 00:52:02,994
To cała seria zdarzeń,
od których nie ma powrotu,
562
00:52:04,204 --> 00:52:06,540
a które przynoszą nieodwracalną zmianę.
563
00:52:08,792 --> 00:52:11,253
W ciągu następnego życia
564
00:52:12,212 --> 00:52:15,382
bezpieczeństwo i stabilność holocenu,
565
00:52:16,925 --> 00:52:18,969
naszego rajskiego ogrodu,
566
00:52:20,679 --> 00:52:21,847
zostaną stracone.
567
00:52:28,687 --> 00:52:31,106
KONFERENCJA ONZ
DOT. ZMIAN KLIMATYCZNYCH
568
00:52:31,189 --> 00:52:34,484
Mamy do czynienia
z wywołaną przez człowieka katastrofą
569
00:52:35,318 --> 00:52:37,070
na skalę światową.
570
00:52:38,488 --> 00:52:40,866
To największe zagrożenie od tysięcy lat.
571
00:52:41,741 --> 00:52:43,493
Jeśli nie podejmiemy działań,
572
00:52:43,952 --> 00:52:46,371
upadek naszej cywilizacji
573
00:52:47,330 --> 00:52:50,792
i wymarcie większości świata przyrody
574
00:52:51,626 --> 00:52:52,794
jest blisko.
575
00:52:53,461 --> 00:52:55,130
Im dłużej nic nie robimy,
576
00:52:55,589 --> 00:52:58,758
tym trudniej będzie coś zdziałać.
577
00:52:59,759 --> 00:53:01,678
A pan przeszedłby na emeryturę.
578
00:53:03,096 --> 00:53:07,392
Ale póki co chce pan wyjaśnić,
w jakim niebezpieczeństwie
579
00:53:08,393 --> 00:53:09,603
wszyscy jesteśmy.
580
00:53:12,022 --> 00:53:13,231
W pewnym sensie
581
00:53:14,191 --> 00:53:17,652
wolałbym nie być wmieszanym w tę walkę.
582
00:53:18,862 --> 00:53:21,448
Wolałbym, żeby nie była ona konieczna.
583
00:53:21,865 --> 00:53:26,036
Ale miałem niewiarygodne szczęście
584
00:53:27,704 --> 00:53:31,666
i z pewnością czułbym się winny,
585
00:53:32,626 --> 00:53:37,672
gdybym widział te problemy
i postanowił je zignorować.
586
00:53:38,131 --> 00:53:40,133
ŚWIATOWE FORUM EKONOMICZNE
587
00:53:40,216 --> 00:53:41,051
NASZA PLANETA
588
00:53:41,134 --> 00:53:45,889
By przedostać się przez tłum,
trzeba wspiąć się po stłoczonych ciałach.
589
00:53:47,432 --> 00:53:49,935
Zwierzęta na dole mogą zostać zmiażdżone.
590
00:54:07,494 --> 00:54:12,749
To, z czym się mierzymy,
to upadek żyjącego świata.
591
00:54:14,626 --> 00:54:17,837
Tego samego,
który dał początek naszej cywilizacji,
592
00:54:19,464 --> 00:54:23,551
i od którego jesteśmy zależni
w każdym aspekcie naszego życia.
593
00:54:27,138 --> 00:54:29,015
Nikt tego nie chce.
594
00:54:29,849 --> 00:54:32,978
Nikt z nas nie może sobie pozwolić,
by do tego doszło.
595
00:54:36,564 --> 00:54:38,274
Co zatem zrobimy?
596
00:54:40,694 --> 00:54:42,529
To proste.
597
00:54:43,363 --> 00:54:46,157
Cały czas mieliśmy to przed oczami.
598
00:54:48,535 --> 00:54:50,870
By przywrócić stabilizację na planecie,
599
00:54:51,830 --> 00:54:54,416
trzeba przywrócić
różnorodność biologiczną.
600
00:54:56,793 --> 00:54:59,129
Czyli to, co sami usunęliśmy.
601
00:55:03,508 --> 00:55:07,220
To jedyne wyjście z kryzysu,
który sami stworzyliśmy.
602
00:55:10,307 --> 00:55:13,435
Musimy przywrócić świat do dzikiego stanu.
603
00:55:53,558 --> 00:55:57,395
To prostsze, niż może się wydawać,
604
00:55:58,229 --> 00:56:01,941
a zmiany, które musimy przeprowadzić,
będą korzyścią dla nas
605
00:56:02,025 --> 00:56:03,902
i przyszłych pokoleń.
606
00:56:05,028 --> 00:56:09,574
Za sto lat
nasze planeta znów może być dzika,
607
00:56:10,158 --> 00:56:11,993
a ja powiem wam, jak to zrobić.
608
00:56:19,876 --> 00:56:24,214
Każdy inny gatunek na Ziemi
osiąga maksymalną liczebność
609
00:56:24,297 --> 00:56:25,799
po pewnym czasie.
610
00:56:27,092 --> 00:56:29,052
Liczebność, którą można utrzymać
611
00:56:29,135 --> 00:56:31,346
dzięki dostępnym surowcom naturalnym.
612
00:56:34,307 --> 00:56:35,767
Nas nic nie ograniczało,
613
00:56:35,850 --> 00:56:40,688
więc nasza populacja
za mojego życia znacząco wzrosła.
614
00:56:41,481 --> 00:56:43,233
Według aktualnych prognoz
615
00:56:43,316 --> 00:56:48,696
do roku 2100
na świecie będzie 11 miliardów ludzi.
616
00:56:49,823 --> 00:56:54,119
Ale można spowolnić,
a nawet zatrzymać wzrost populacji,
617
00:56:54,202 --> 00:56:56,621
zanim osiągnie ten punkt.
618
00:57:01,751 --> 00:57:07,382
W drugiej połowie XX wieku
poziom życia w Japonii szybko wzrósł.
619
00:57:08,591 --> 00:57:11,219
Wraz z poprawą
opieki zdrowotnej i edukacji
620
00:57:11,594 --> 00:57:14,973
rosły też oczekiwania
i możliwości społeczeństwa,
621
00:57:15,223 --> 00:57:17,475
a współczynnik urodzeń spadał.
622
00:57:19,185 --> 00:57:24,816
W 1950 roku japońska rodzina
miała zwykle troje lub więcej dzieci.
623
00:57:26,025 --> 00:57:30,071
W 1975 roku średnia wynosiła dwoje dzieci.
624
00:57:33,116 --> 00:57:36,870
W rezultacie
ich populacja się ustabilizowała
625
00:57:36,953 --> 00:57:39,873
i od początku tysiąclecia
prawie się nie zmieniła.
626
00:57:41,791 --> 00:57:45,753
Na całym świecie
zaczęły być widoczne pewne oznaki.
627
00:57:48,548 --> 00:57:50,425
W miarę rozwoju krajów,
628
00:57:50,508 --> 00:57:53,094
ludzie decydują się na mniej dzieci.
629
00:57:57,515 --> 00:58:00,935
Co roku
liczba nowo narodzonych dzieci na świecie
630
00:58:01,436 --> 00:58:03,396
stabilizuje się.
631
00:58:05,732 --> 00:58:08,276
Główną przyczyną
ciągłego wzrostu populacji
632
00:58:08,902 --> 00:58:10,904
jest to, że wielu żyje dłużej.
633
00:58:13,490 --> 00:58:17,827
W przyszłości dojdzie do sytuacji,
gdy liczba ludności osiągnie szczyt
634
00:58:17,911 --> 00:58:19,913
po raz pierwszy w historii.
635
00:58:21,122 --> 00:58:22,665
Im szybciej się to stanie,
636
00:58:22,749 --> 00:58:26,336
tym łatwiej będzie nam zrobić to,
co konieczne.
637
00:58:30,715 --> 00:58:33,676
Ciężko pracując,
by wyciągnąć ludzi z ubóstwa,
638
00:58:34,427 --> 00:58:37,055
zapewniając dostęp do opieki zdrowotnej
639
00:58:37,764 --> 00:58:42,602
i umożliwiając zwłaszcza dziewczynom
jak najdłuższą edukację,
640
00:58:42,685 --> 00:58:46,814
możemy osiągać poziom szczytowy szybciej
i może być on mniejszy.
641
00:58:48,483 --> 00:58:50,610
Dlaczego nie mielibyśmy tego robić?
642
00:58:51,069 --> 00:58:55,448
I tak chcielibyśmy dać innym
większe szanse na lepsze życie.
643
00:58:56,115 --> 00:58:59,911
Cała sztuka w tym,
by podnieść standard życia,
644
00:59:00,411 --> 00:59:03,456
nie zwiększając naszego wpływu na świat.
645
00:59:03,915 --> 00:59:08,336
To może wydawać się niemożliwe,
ale istnieją sposoby, by tego dokonać.
646
00:59:17,762 --> 00:59:21,391
Żyjący świat
jest zasilany energią słoneczną.
647
00:59:24,185 --> 00:59:25,728
Co dzień rośliny na Ziemi
648
00:59:25,812 --> 00:59:31,150
przechwytują trzy biliony kilowatogodzin
energii słonecznej.
649
00:59:32,193 --> 00:59:36,239
To niemal 20 razy więcej energii,
niż potrzebujemy,
650
00:59:36,656 --> 00:59:38,408
tylko ze światła słonecznego.
651
00:59:42,704 --> 00:59:46,040
Wyobraźcie sobie,
że rezygnujemy z paliw kopalnych
652
00:59:46,666 --> 00:59:51,462
i korzystamy tylko
z wiecznej energii naturalnej:
653
00:59:52,547 --> 00:59:57,468
światła słonecznego, wiatru,
wody i energii geotermalnej.
654
01:00:03,975 --> 01:00:05,768
Na przełomie wieku
655
01:00:05,852 --> 01:00:11,899
niemal całe potrzeby energetyczne Maroka
opierały się na ropie i gazie z importu.
656
01:00:12,650 --> 01:00:17,280
Dziś 40% potrzeb zaspokajają sami,
657
01:00:17,363 --> 01:00:20,116
z elektrowni
bazujących na energii odnawialnej,
658
01:00:20,199 --> 01:00:23,620
w tym największej na świecie
farmy słonecznej.
659
01:00:28,124 --> 01:00:29,625
Położone na skraju Sahary
660
01:00:30,752 --> 01:00:33,379
i podłączone bezpośrednio
do południa Europy,
661
01:00:33,921 --> 01:00:39,802
do 2050 roku
Maroko może eksportować energię słoneczną.
662
01:00:47,060 --> 01:00:48,936
W ciągu 20 lat
663
01:00:49,020 --> 01:00:53,649
energia odnawialna
ma być głównym źródłem zasilania.
664
01:00:55,109 --> 01:00:58,071
Ale możemy sprawić, by była jedynym.
665
01:00:59,030 --> 01:01:02,700
To szaleństwo,
że nasze pieniądze i emerytury
666
01:01:03,076 --> 01:01:05,161
są inwestowane w paliwa kopalne,
667
01:01:06,454 --> 01:01:08,247
gdy to właśnie one
668
01:01:08,331 --> 01:01:11,834
zagrażają przyszłości,
na którą oszczędzamy.
669
01:01:14,587 --> 01:01:18,007
Przyszłość oparta na energii odnawialnej
da wiele korzyści.
670
01:01:18,841 --> 01:01:21,678
Energia wszędzie będzie tańsza,
671
01:01:23,471 --> 01:01:26,182
miasta będą czystsze i cichsze,
672
01:01:27,642 --> 01:01:30,728
a energia odnawialna
nigdy się nie wyczerpie.
673
01:01:46,327 --> 01:01:50,415
Żyjący świat nie może funkcjonować
bez zdrowego oceanu.
674
01:01:50,498 --> 01:01:51,958
My też nie.
675
01:01:58,464 --> 01:02:00,299
Ocean to kluczowy sojusznik
676
01:02:00,383 --> 01:02:03,636
w naszej walce
o zmniejszenie stężenia CO w atmosferze.
677
01:02:06,639 --> 01:02:10,852
Im bardziej zróżnicowany,
tym lepiej spełnia swoją rolę.
678
01:02:28,369 --> 01:02:33,458
Oczywiście dla każdego z nas
ocean jest ważny jako źródło pożywienia.
679
01:02:36,878 --> 01:02:40,047
Połowy to najlepszy sposób
zdobywania pokarmu z dziczy
680
01:02:40,465 --> 01:02:43,468
i o ile robimy to dobrze,
mogą być kontynuowane...
681
01:02:44,844 --> 01:02:48,097
bo w tej grze nie ma przegranych.
682
01:02:49,140 --> 01:02:53,060
Im zdrowsze jest środowisko morskie,
tym więcej ryb w nim będzie
683
01:02:53,144 --> 01:02:55,146
i tym więcej będzie pożywienia.
684
01:03:02,695 --> 01:03:06,449
Palau to kraj wyspiarski na Pacyfiku,
685
01:03:06,532 --> 01:03:11,037
uzależniony od raf koralowych,
będących siedliskiem ryb i celem turystów.
686
01:03:15,541 --> 01:03:17,794
Gdy zasoby ryb zaczęły się kurczyć,
687
01:03:17,877 --> 01:03:19,837
mieszkańcy Palau zareagowali,
688
01:03:19,921 --> 01:03:22,131
ograniczając rybołówstwo,
689
01:03:22,215 --> 01:03:25,676
a w wielu rejonach
całkowicie go zakazując.
690
01:03:29,305 --> 01:03:33,017
Populacja chronionych ryb
wkrótce stała się tak znaczna,
691
01:03:33,100 --> 01:03:36,521
że przeniosła się na tereny,
gdzie łowienie było dozwolone.
692
01:03:42,360 --> 01:03:43,402
W efekcie tego
693
01:03:43,486 --> 01:03:47,740
strefy z zakazem łowienia
zwiększyły połowy miejscowych rybaków,
694
01:03:47,823 --> 01:03:51,661
jednocześnie pozwalając rafom
się odbudować.
695
01:03:56,916 --> 01:04:01,295
Wyobraźcie sobie, gdybyśmy zastosowali
podobne podejście na całym świecie.
696
01:04:02,505 --> 01:04:07,593
Według szacunków zakaz połowów
na 1/3 mórz przybrzeżnych
697
01:04:07,677 --> 01:04:12,348
zapewniłby nam tyle ryb,
ile będziemy kiedykolwiek potrzebować.
698
01:04:18,271 --> 01:04:20,106
Na wodach międzynarodowych
699
01:04:20,189 --> 01:04:25,695
ONZ próbuje stworzyć
największą strefę z zakazem połowu.
700
01:04:28,072 --> 01:04:31,742
To jedno posunięcie
przemieniłoby otwarty ocean
701
01:04:31,826 --> 01:04:35,621
z miejsca wyniszczonego
przez dotowane floty rybackie
702
01:04:36,080 --> 01:04:41,419
w dzicz, która pomogłaby nam
w walce ze zmianami klimatu.
703
01:04:43,087 --> 01:04:46,090
Największy rezerwat przyrody świata.
704
01:05:02,523 --> 01:05:04,108
Jeśli chodzi o ląd,
705
01:05:04,942 --> 01:05:08,154
musimy radykalnie zmniejszyć
tereny uprawne,
706
01:05:08,446 --> 01:05:11,198
by zrobić miejsce na powrót dziczy.
707
01:05:11,282 --> 01:05:14,118
Najszybszym i najskuteczniejszym sposobem
708
01:05:14,285 --> 01:05:16,454
jest zmiana naszej diety.
709
01:05:21,917 --> 01:05:24,587
Duzi mięsożercy
rzadko występują w przyrodzie,
710
01:05:24,754 --> 01:05:28,257
bo do ich utrzymania
potrzeba sporo pastwy.
711
01:05:35,097 --> 01:05:41,437
Na każdego drapieżnika w Serengeti
przypada ponad setka zwierzyny.
712
01:05:45,775 --> 01:05:47,693
Sięgając po kawałek mięsa,
713
01:05:47,902 --> 01:05:50,279
nieświadomie wymagamy
714
01:05:50,363 --> 01:05:52,740
ogromnej przestrzeni.
715
01:05:57,828 --> 01:06:02,625
Ten świat nie wyżywi
miliardów dużych mięsożerców.
716
01:06:03,417 --> 01:06:05,127
Po prostu brakuje miejsca.
717
01:06:09,632 --> 01:06:12,718
Gdybyśmy naszą dietę
opierali głównie na roślinach,
718
01:06:13,260 --> 01:06:17,306
potrzebowalibyśmy połowy terenu,
który obecnie wykorzystujemy.
719
01:06:19,141 --> 01:06:22,979
A ponieważ poświęcilibyśmy się
uprawie roślin,
720
01:06:23,312 --> 01:06:27,024
moglibyśmy
znacznie zwiększyć plony z tej ziemi.
721
01:06:32,822 --> 01:06:37,952
Holandia to jeden
z najgęściej zaludnionych krajów.
722
01:06:39,245 --> 01:06:44,417
Pełno tu małych rodzinnych gospodarstw
bez miejsca na rozwój.
723
01:06:47,294 --> 01:06:52,925
Tamtejsi rolnicy stali się ekspertami
w wyciąganiu maksimum z każdego hektara.
724
01:06:55,678 --> 01:06:58,889
Coraz częściej robią to
w sposób zrównoważony,
725
01:07:02,101 --> 01:07:05,771
w ciągu dwóch pokoleń
dziesięciokrotnie zwiększając plany,
726
01:07:05,855 --> 01:07:08,441
a jednocześnie zużywając mniej wody,
727
01:07:09,275 --> 01:07:12,236
pestycydów, nawozów
728
01:07:12,778 --> 01:07:14,613
i emitując mniej CO.
729
01:07:19,493 --> 01:07:20,703
Choć niewielka,
730
01:07:20,786 --> 01:07:26,250
Holandia jest obecnie
drugim największym eksporterem żywności.
731
01:07:30,796 --> 01:07:36,719
Da się zastosować zarówno tradycyjną,
jak i zaawansowaną technologię
732
01:07:36,802 --> 01:07:40,514
do produkcji większej ilości pożywienia
na mniejszym terenie.
733
01:07:42,767 --> 01:07:46,228
Możemy zacząć produkcję żywności
w nowych przestrzeniach.
734
01:07:48,814 --> 01:07:51,692
Pod dachami miejskich budynków.
735
01:07:54,987 --> 01:07:58,365
Nawet w miejscach,
gdzie ziemi nie ma w ogóle.
736
01:08:12,046 --> 01:08:14,548
Udoskonalając
nasze podejście do rolnictwa,
737
01:08:14,632 --> 01:08:17,259
zaczniemy odwracać zagarnianie terenu,
738
01:08:17,343 --> 01:08:20,763
którego dokonywaliśmy
od początków rolnictwa.
739
01:08:21,597 --> 01:08:27,686
Jest to konieczne,
bo pilnie potrzebujemy wolnej przestrzeni.
740
01:08:34,944 --> 01:08:39,990
Lasy są kluczowe,
by nasza planeta doszła do siebie.
741
01:08:41,659 --> 01:08:46,121
Stanowią najlepszą naturalną technikę,
która blokuje emisję CO,
742
01:08:48,082 --> 01:08:51,001
a przy tym są centrami
różnorodności biologicznej.
743
01:08:55,172 --> 01:08:58,175
Dwie funkcje znów razem.
744
01:08:58,801 --> 01:09:01,720
Im bardziej dzikie i zróżnicowane są lasy,
745
01:09:01,804 --> 01:09:05,975
tym skuteczniej
pochłaniają węgiel z atmosfery.
746
01:09:08,018 --> 01:09:12,773
Musimy natychmiast zaprzestać wylesiania,
747
01:09:13,649 --> 01:09:16,443
a palmy olejowe czy soję
748
01:09:16,527 --> 01:09:20,156
uprawiajmy tylko na terenach,
gdzie drzewa wycięto dawno temu.
749
01:09:21,448 --> 01:09:24,160
Jest wiele takich miejsc.
750
01:09:26,162 --> 01:09:27,913
Ale możemy zrobić więcej.
751
01:09:32,042 --> 01:09:37,673
Sto lat temu ponad dwie trzecie
powierzchni Kostaryki pokrywały lasy.
752
01:09:45,556 --> 01:09:51,478
Niekontrolowane wycinki drzew sprawiły,
że w latach 80. było to tylko 25%.
753
01:09:54,565 --> 01:09:56,567
Rząd postanowił działać
754
01:09:56,650 --> 01:10:01,572
i zaproponował dotacje właścicielom ziemi
w zamian za zasadzenie rodzimych drzew.
755
01:10:06,118 --> 01:10:10,039
W ciągu zaledwie 25 lat las się odrodził,
756
01:10:10,122 --> 01:10:13,250
pokrywając połowę terenów Kostaryki.
757
01:10:18,923 --> 01:10:22,843
Wyobraźcie sobie,
gdybyśmy osiągnęli to w skali światowej.
758
01:10:25,804 --> 01:10:31,310
Powrót drzew pozwoliłby wchłonąć
dwie trzecie dwutlenku węgla,
759
01:10:31,393 --> 01:10:35,522
który do tej pory
wpompowaliśmy do atmosfery.
760
01:10:43,072 --> 01:10:44,823
Oprócz tego wszystkiego
761
01:10:45,324 --> 01:10:47,826
jest jedna nadrzędna zasada.
762
01:10:50,871 --> 01:10:53,249
Natura to nasz największy sojusznik
763
01:10:53,832 --> 01:10:56,335
i najlepsze źródło inspiracji.
764
01:10:58,712 --> 01:11:02,341
Musimy tylko robić to samo,
co ona robiła zawsze.
765
01:11:04,260 --> 01:11:08,430
Już dawno pojęła sekret życia.
766
01:11:14,436 --> 01:11:18,440
W tym świecie
gatunek może się rozwijać tylko wtedy,
767
01:11:19,858 --> 01:11:23,570
gdy rozwija się wszystko wokół niego.
768
01:11:29,868 --> 01:11:32,705
Możemy rozwiązać bieżące problemy,
769
01:11:32,788 --> 01:11:35,499
zostając zwolennikami tej rzeczywistości.
770
01:11:38,460 --> 01:11:40,587
Jeśli zadbamy o naturę,
771
01:11:42,423 --> 01:11:45,175
natura będzie dbać o nas.
772
01:11:48,095 --> 01:11:50,556
Czas, by nasz gatunek
773
01:11:50,639 --> 01:11:53,267
przestał po prostu rosnąć,
774
01:11:55,477 --> 01:12:00,816
a zaczął wieść życie w zgodzie z naturą.
775
01:12:03,527 --> 01:12:06,280
By zaczął się rozwijać.
776
01:12:09,533 --> 01:12:10,868
Gdy się zastanowić,
777
01:12:11,869 --> 01:12:13,370
kończymy podróż.
778
01:12:14,913 --> 01:12:17,875
Dziesięć tysięcy lat temu
jako myśliwi i zbieracze
779
01:12:18,751 --> 01:12:22,755
żyliśmy w sposób zrównoważony,
bo była to jedyna opcja.
780
01:12:24,089 --> 01:12:25,466
Wiele lat później
781
01:12:26,592 --> 01:12:29,386
znów staje się to jedyną opcją.
782
01:12:29,678 --> 01:12:34,683
Musimy na nowo odkryć,
jak żyć w sposób zrównoważony,
783
01:12:34,767 --> 01:12:38,145
Jak z kogoś, kto oddzielił się od natury,
784
01:12:38,812 --> 01:12:43,108
ponownie stać się jej częścią.
785
01:12:48,697 --> 01:12:51,325
Dziś mamy dla was inny program.
786
01:12:54,244 --> 01:12:57,456
Jeśli możemy zmienić
nasz sposób życia na Ziemi,
787
01:12:58,499 --> 01:13:01,043
ukazuje się nam alternatywna przyszłość.
788
01:13:04,963 --> 01:13:06,298
W tej przyszłości
789
01:13:06,965 --> 01:13:10,052
odkrywamy, jak czerpać korzyści z ziemi,
790
01:13:10,135 --> 01:13:13,430
które pomagają dziczy,
a nie jej przeszkadzają...
791
01:13:15,140 --> 01:13:20,854
Jak łowić ryby tak,
by morza szybko się odradzały...
792
01:13:27,820 --> 01:13:32,199
I jak w sposób zrównoważony
pozyskiwać zasoby leśne.
793
01:13:35,828 --> 01:13:39,998
W końcu nauczymy się,
jak pracować razem z naturą,
794
01:13:40,082 --> 01:13:42,459
a nie przeciw niej.
795
01:13:45,212 --> 01:13:49,466
Reasumując, po tym,
jak całe życie zgłębiałem żyjący świat,
796
01:13:49,842 --> 01:13:51,718
jestem pewien jednego.
797
01:13:52,970 --> 01:13:55,597
Tu nie chodzi o ratowanie naszej planety.
798
01:13:56,932 --> 01:13:59,184
Chodzi o ratowanie nas samych.
799
01:14:04,231 --> 01:14:07,234
Prawda jest taka, że z nami czy bez nas
800
01:14:07,693 --> 01:14:10,571
świat przyrody się odbuduje.
801
01:14:20,456 --> 01:14:24,585
Trzydzieści lat po ewakuacji Czarnobyla
802
01:14:25,461 --> 01:14:28,755
dzicz odzyskuje utraconą przestrzeń.
803
01:14:40,309 --> 01:14:44,354
Dziś to las opanowuje miasto.
804
01:14:58,243 --> 01:15:03,081
To schronienie dla dzikich zwierząt,
które gdzie indziej występują rzadko...
805
01:15:09,713 --> 01:15:14,426
i twardy dowód, że bez względu na to,
jak poważne błędy popełniliśmy,
806
01:15:14,927 --> 01:15:18,013
natura w końcu je przezwycięży.
807
01:15:22,768 --> 01:15:25,187
Żyjący świat przetrwa.
808
01:15:27,773 --> 01:15:31,318
Ludzie nie mogą zakładać,
że z nimi będzie tak samo.
809
01:15:34,238 --> 01:15:38,075
Zaszliśmy tak daleko,
bo jesteśmy najmądrzejszymi stworzeniami
810
01:15:38,492 --> 01:15:39,826
w historii świata.
811
01:15:44,498 --> 01:15:46,291
Ale żeby przetrwać,
812
01:15:46,375 --> 01:15:49,002
sama inteligencja nie wystarczy.
813
01:15:51,255 --> 01:15:52,297
Potrzebujemy...
814
01:15:53,257 --> 01:15:54,258
mądrości.
815
01:16:07,437 --> 01:16:11,817
Istnieje wiele różnic
między ludźmi i pozostałymi gatunkami,
816
01:16:12,526 --> 01:16:17,447
ale najwyraźniejsza jest taka, że tylko my
potrafimy wyobrazić sobie przyszłość.
817
01:16:19,074 --> 01:16:23,078
Przez długi czas ja i być może wy
obawialiśmy się tej przyszłości,
818
01:16:24,121 --> 01:16:28,500
ale nie wszystko
maluje się w czarnych barwach.
819
01:16:29,793 --> 01:16:32,129
Mamy szansę się poprawić,
820
01:16:33,005 --> 01:16:36,633
dokończyć ścieżkę rozwoju,
zarządzać wpływem na środowisko,
821
01:16:36,717 --> 01:16:41,388
i znów stać się gatunkiem,
który żyje w równowadze z naturą.
822
01:16:42,306 --> 01:16:45,100
Potrzeba tylko woli, by to zrobić.
823
01:16:45,767 --> 01:16:50,480
Mamy szansę stworzyć swój idealny dom
824
01:16:51,148 --> 01:16:55,569
i przywrócić bogaty,
zdrowy i cudowny świat,
825
01:16:56,153 --> 01:16:57,529
który odziedziczyliśmy.
826
01:16:58,572 --> 01:16:59,948
Wyobraźcie to sobie.
827
01:17:45,494 --> 01:17:49,122
TEN FILM JEST BEZPOŚREDNIM ŚWIADECTWEM
DAVIDA ATTENBOROUGH.
828
01:17:49,206 --> 01:17:51,208
KTO JESZCZE POWINIEN GO OBEJRZEĆ?
829
01:22:19,142 --> 01:22:22,145
Napisy: Karol Radomski